دارد، به گونهای که استاندارد حسابداری بینالمللی شماره ۳۹، آنها را در چهار دسته به شرح زیر طبقهبندی میکند:
ابزارهای مالی معاملاتی یا سریعالمعامله در بازار
ابزارهای مالی نگهداری تا سررسید
وامها و مطالبات
ابزارهای مالی آماده برای فروش
ابزارهای مالی معاملاتی، ابزارهایی هستند که ارزش منصفانهی آنها به وسیلهی بازار به گونهای قابل اتکا و آسان قابل تعیین است. ابزارهای مالی نگهداری تا سررسید، ابزارهایی است که واحد تجاری توان و انگیزهی لازم برای نگهداری آنها تا سررسید را داراست. وامها و مطالبات، ابزارهایی هستند که به طورکلی مظنهی آنها در بازار امکان ندارد و در آخر ابزارهای مالی آماده برای فروش، ابزاری است که شرکت تمایل به فروش آنها دارد ولی تعیین قیمت آنها از طریق بازار به آسانی ابزارهای معاملاتی نیست و هزینه نقل و انتقال آن بالاتر از ابزارهای معاملاتی است.
بر طبق بنـد ۵۵ استاندارد حسابـداری بینالمللـی شماره ۳۹ با عنـوان “ابـزارهای مالی: شناسایی و اندازهگیری” سود (زیان) ناشی از تغییرات ارزش منصفانه داراییها و بدهیهای مالی که بخشی ازیک رابطه مصونسازی به شمار نمیروند، باید به شرح زیر شناسایی شود:
سود یا زیان ابزارهای معاملاتی به عنوان یکی از اقلام سود خالص دوره طبقهبندی میشود،
سود یا زیان ابزارهای مالی آماده برای فروش به استثنای زیانهای کاهش ارزش و سود یا زیانهای ارزی داراییهای مالی میبایست به عنوان یکی از اقلام سایر اجزای سود جامع شناسایی شود و تا زمان قطع شناخت در بخشی جداگانه در حقوق صاحبان سرمایه گزارش شود. لازم به ذکر است، سود یا زیان انباشتهی مذکور باید در زمان قطع شناخت از حقوق صاحبان سرمایه به سود خالص (تحت عنوان تعدیلات تجدید طبقهبندی) منتقل شود. علاوهبراین، واحد تجاری میبایست هنگامی که کاهش در ارزش منصفانهی داراییهای مالی آماده برای فروش در سایر اجزای سود جامع شناسایی شده است و شواهد عینی مبنی بر کاهش ارزش دارایی وجود دارد، زیان انباشتهی مذکور را از بخش حقوق صاحبان سرمایه به سود خالص منتقل کند، حتی اگر واحد تجاری هنوز به قطع شناخت آن مبادرت نکرده باشد (IAS39، بند ۶۷).
اما در ایـران داراییهای مالی، به شیـوهای متفاوت طبقهبندی میشوند. جدول ۲.۴، نحـوهی اندازهگیری و شناسایی این داراییها را نشان میدهد.
جدول ۲.۴ نحوه اندازهگیری و شناسایی داراییهای مالی در ایران
نوع سرمایهگذاری
روش حسابداری
سود (زیان) اندازهگیری
جاری
سریعالمعامله در بازار
خالص ارزش فروش
صورت سود (زیان) دوره
سایر
اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش
صورت سود (زیان) دوره
خالص ارزش فروش
صورت سود (زیان) دوره
غیرجاری
سرمایهگذاری بلندمدت
بهای تمام شده پس از کسر ذخیره کاهش ارزش
صورت سود (زیان) دوره
تجدید ارزیابی
صورت سود (زیان) جامع
همانطورکه در جدول بالا هم نشان داده شده، سرمایهگذاریها در ایران به دو دسته جاری و غیرجاری تقسیم میشوند.
سرمایهگذاری سریعالمعامله در بازار نوعی سرمایهگذاری جاری است که برای آن بازاری فعال، آزاد و در دسترس، وجود دارد بهطوریکه از طریق آن بتوان به ارزش بازار یا شاخص قابل اتکا که محاسبه ارزش بازار را امکانپذیر سازد، دست یافت. این نوع سرمایهگـذاری در پایان هر دوره به خالـص ارزش فروش، تجدید اندازهگیری میشود و سود (زیان) ناشی از آن تحت عنوان درآمد یا هزینهی دوره در صورت سود (زیان) دوره جای میگیرد. سایر سرمایهگذاریهایی که تحت عنوان دارایی جاری طبقهبندی میشوند، در پایان هر دوره به دو روش (۱) اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش یا (۲) خالص ارزش فروش اندازهگیری شده و سود یا زیان حاصل از این اندازهگیری نیز تحت عنوان درآمد یا هزینهی دروه در صورت سود (زیان) دوره گزارش میشود.
همچنین، سرمایهگذاریهایی که تحت عنوان دارایی غیر جاری طبقهبندی میشود باید در صورت وضعیت مالی به یکی از دو روش مندرج در جدول ۲.۴ منعکس شوند. در صورت انعکاس این سرمایهگذاریها به مبلغ تجدید ارزیابی، با آنها مطابق با نحوه عمل تجدید ارزیابی داراییهای ثابت مشهود، عمل میشود. بنابراین، در این حالت هر گونه مازاد تجدید ارزیابی در قسمت سایر اجزای سود جامع در صورت سود (زیان) جامع شناسایی میشود و در زمان واگذاری سرمایهگذاری به سود (زیان) انباشته منتقل میگردد.
بخش اثربخش سود (زیانهای) مربوط به ابزارهای مصون سازی در مصون سازی جریانهای نقدی
مصون سازی به اقداماتی گفته میشود که به منظور کاهش یا جبران ریسک ناشی از تغییرات در ارزش منصفانه یا جریانهای نقـدی مربوط به یک قلم خاص انجام میگیرد. به اوراق مشتقهای که در نظر گرفته میشود تا ارزش منصفانه یا جریانهای نقدی آن، تغییرات در ارزش منصفانه یا جریانهای نقدی اقلامی که برای مصون شدن در نظر گرفته شده است را جبران نماید، ابزارهای مصون سازی نامیده میشود (استاندارد شماره ۱۵ ایران و IAS39).
براساس IAS39، سه نوع مصون سازی وجود دارد که به شرح زیر طبقهبندی میشود:
مصون سازی ارزش منصفانه
مصون سازی جریان نقدی
مصون سازی سرمایهگذاری خالص در عملیات خارجی
مصون سازی ارزش منصفانه عبارت است از مصون سازی ریسک تغییر ارزش منصفانه یک دارایی یا بدهی شناسایی شده یا یک تعهد قطعی شناسایی نشده یا بخش مشخصی از آن دارایی، بدهی یا تعهد قطعی که قابل انتساب به ریسک خاصی باشد و بتواند بر سود یا زیان اثر بگذارد. براساس بند ۸۸ از IAS39 سود یا زیان ناشی از اندازهگیری مجدد این نوع مصون سازی میبایست تحت عنوان یکی از اقلام درآمد یا هزینهی دوره در سود خالص گزارش شود (IAS39، بند ۸۹). در ایران نیز، برای شناسایی و اندازهگیری ابزارهای مصون سازی ارزش منصفانه به شیوهی مشابه با IAS39، عمل میشود.
مصون سازی جریان نقدی به مصون سازی ریسک تغییرپذیری جریانهای نقدی که قابل انتساب به ریسک خاصی در ارتباط با دارایی یا بدهی شناسایی شده (نظیر تمام پیشپرداختهای آتی سود تضیمین شده مربوط به بدهی با نرخ متغیر) یا معامله آتی بسیار محتمل، باشد و بتواند بر سود یا زیان اثر بگذارد اطلاق میشود. تغییرات ارزش بازار این نوع مصون سازی در صورتی که واجد شرایط حسابداری مصون سازی باشد باید به صورت زیر شناسایی شود:
بخشی از سود یا زیان ابزارهای مصون سازی که اثربخش تشخیص داده شده است، باید در سایر اجزای سود (زیان) جامع شناسایی و در بخشی جداگانه در حقوق صاحبان سرمایه نگهداری شود.
بخش غیراثربخش سود یا زیان ابزارهای مصون سازی باید در سود خالص شناسایی شود (IAS39، بند ۹۵).
در صورتی که مصون سازی جریان نقدی، متعاقباً به شناخت یک دارایی مالی یا یک بدهی مالی منجر شود، سود یا زیان مربوط که در قسمت سایر اجزای سود جامع صورت عملکرد مالی شناسایی شده بود، باید در همان دوره یا دورههایی که دارایی تحصیل شده یا بدهی تقبل شده بر سود یا زیان اثر میگذارد (مانند دورههایی که درآمد مالی یا هزینه مالی شناسایی میشود) به عنوان یکی از اقلام سود خالص در صورت عملکرد مالی، تجدید طبقهبندی شود. اما، اگر واحد تجاری انتظار داشته باشد تمام یا بخشی از زیانی که در بخش سایر اجزای سود جامع شناسایی شده است، طی یک یا چند دوره آتی بازیافت نشود، باید مبلغی را که انتظار بازیافت آن را ندارد به سود خالص منتقل کند (IAS39، بند ۹۷).
در ایران نیز برای اندازهگیری و شناسایی ابزارهای مصون سازی جریان وجهنقد به شیوهای مشابه با IAS39 رفتار میشود. تنها تفاوتی که وجود دارد آن است که هنگامی که مصون سازی جریان نقدی، متعاقباً به شناخت یک دارایی یا بدهی مالی منجر شود، سود یا زیان مربوط به آن دارایی یا بدهی که در سایر اجزای سود جامع شناسایی شده در همان دوره یا دورههایی که دارایی تحصیل شده یا بدهی تقبل شده بر سود یا زیان اثر میگذارد به سود (زیان) انباشته و نه سود خالص منتقل میشود. در زمانی هم که واحد تجاری انتظار بازیافت تمام یا بخشی از زیانی که در سایر اجزای سود جامع شناسایی شده را نداشته باشد، مبلغی را که انتظار بازیافت آن را ندارد به سود (زیان) انباشته منتقل میکند (استاندارد شماره ۱۵ ایران، بند ۴۱).
مصون سازی سرمایهگذاری خالص در عملیات خارجی، شامل مصون سازی اقلام پولی که به عنوان بخشی از خالص سرمایهگذاری به حساب میآیند (IAS21، بند ۲۷)، باید به گونهای مشابه با مصون سازی جریان وجه نقد به حساب گرفته شوند:
بخشی از سود یا زیان ابزارهای مصون سازی که اثربخش تشخیص داده شده است، باید در سایر اجزای سود (زیان) جامع شناسایی و در بخشی جداگانه در حقوق صاحبان سرمایه نگهداری شود.
بخش غیراثربخش سود یا زیان ابزارهای مصون سازی باید در سود خالص شناسایی شود.
سود یا زیان ابزارهای مصون سازی مرتبط با بخش اثربخش مصون سازی که در بخش سایر اجزای سود جامع شناسایی و انباشته شده است باید در زمان واگذاری تمام یا بخشی از عملیات خارجی، مطابق با بند ۴۸ و ۴۹ استاندارد حسابداری بینالمللی شماره ۲۱، از بخش حقوق صاحبان سرمایه به سود خالص، تحت عنوان تعدیلات تجدید طبقهبندی، منتقل شود (IAS39، بند ۱۰۲). همچنین، لازم به ذکر است، به این نوع مصون سازی در استانداردهای ایران اصلاً اشارهای نشده است.
تعدیلات سنواتی
تعدیلات سنواتی، تعدیلات با اهمیتی است که به سنوات قبل مربوط میشود و از تغییر در رویهی حسابداری یا اصلاح اشتباه ناشی میگردد. منظور از رویهی حسابداری تمام آن چیزی است که در عمل پذیرفته شدهی عموم میباشد، مانند روشهای مورد استفاده نظیر میانگین و فایفو در مورد موجودی کالا. موضوع قابل بحث در ارتباط با تغییر در رویههای حسابداری این است که این تغییرات به چه نحوی باید گزارش شود تا قابلیت مقایسهی صورتهای مالی حفظ گردد.
استاندارد حسابداری بینالمللی شماره ۸ و استاندارد حسابداری شماره ۶ ایران، دو استانداردی هستند که به این موضوع پرداختهاند. در هر دو استاندارد ذکر شده است که چنانچه در رویهی حسابداری تغییری صورت گیرد، ارقام مربوط به سال جاری، بر مبنای رویهی جدید منعکس و ارقام مقایسهای سنوات قبل نیز بر مبنای رویهی جدید ارائهی مجدد میشود. در این حالت، تعدیلات انباشتهی مربوط به سنوات قبل، به جهت اینکه ارتباطی با نتایج عملکرد سال جاری نداشته است، نباید در تعیین سود یا زیان سال جاری دخالت داده شود. تعدیلات مزبور باید از طریق ارائهی مجدد ارقام سالهای قبل به حساب گرفته شود، در نتیجه، مانده سود (زیان) انباشتهی ابتدای دوره نیز بدین ترتیب تعدیل خواهد شد.
اما، نکتهی قابل توجه این است که بر طبق استاندارد حسابداری شماره ۶ ایران، تعدیلات انباشتهی ناشی از تغییر در رویههای حسابداری به عنوان آخرین قلم سایر اجزای سود جامع در صورت سود (زیان) جامع

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مقاله با موضوعاستاندارد، بازنشستگی، صورتهای مالی، وضعیت مالی
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید