روش دلفی که در خیلی از رشته های دانشگاهی رواج داره، اولین بار در آمریکا و به خاطر پیش بینی سناریوهای آینده طراحی شد. از این روش در جمع آوری نظرات درباره موضوعات خاص و یافتن توافق جمعی درباره موضوعات مورد اختلاف، استفاده می شه. روش دلفی جدا از اینکه اینکه یک روش آینده پژوهیه، یکی از پرکاربردترین روشای تحقیق کیفی هم حساب می شه. در این روش هیئت پنلایی از کارشناسان تشکیل می شه. مبنای این روش، جمع آوری نظرات و رسیدن به اجماع گروهی بین شرکت کنندگان در پنله. از اونجا که مشارکت کنندگان در موضوع مورد بحث، افرادی مطلع و خبره هستن، ایدهایی که در این روش جمع آوری می شن بسیار سودمند هستن. نتیجه اینکه روش دلفی به ویژه در موضوعاتی که تحقیق کمی روی اونا انجام شده یا مبهم و بحث برانگیزند، کارساز هستش. این مقاله شامل راهنمای قدم به قدم و عملی استفاده از روش دلفی در پژوهشه.

 

ویژگیای روش دلفی

روش دلفی با وجود فرق­ هایی در نحوه ی اجرا، ویژگیای زیر رو داره:

  • روش دلفی تشکیل شده از مشارکت کنندگانیه که به دلیل تخصص شون در موضوع دلخواه انتخاب شدن؛
  • در این روش از یه سری سوال نامهای ترتیبی در دو یا چند دور (round) استفاده می شه؛
  • در دور اول، مشارکت کنندگان ایده ­ها و موضوعات اصلی رو تعیین می­ کنن؛
  • ایده های مطرح شده در دور اول، ترکیب می شن تا سوال­نامه ­ای واسه دوره های بعدی طراحی شه؛
  • در مرحله آزمایش (دور سوم به بعد)، جوابا در اختیار اعضا قرار میگیره و از اون­ها خواسته می شه تا جوابای ساده ی خود رو آزمایش کنن؛
  • روش دلفی به دنبال ایجاد توافق و اتفاق نظر مشارکت کنندگان در مورد موارد ذکرشده در سوال­نامه هاست.

قدم اول: هدف شما از تحقیق چیه؟

اولین قدم در استفاده از روش دلفی، روشن شدن این مطلبه که اهداف شما از تحقیق، امتحان نظرات جورواجور درباره یک موضوعه یا اینکه می خواید گروه رو به طرف یک اتفاق نظر جهت بدین. این طبقه بندی، در اجرای روش دلفی بسیار مهمه. کلا اگه هدف شما ایجاد یک توافق بین اعضاست، ترجیح بر اینه که سه دور یا بیشتر طراحی کنین و ترکیب اعضا هم در کل مراحل ثابت باشن. بسیار مهمه که میزان جواب دهی اعضای گروه بالا باشه تا بازخورد لازم به دست بیاد. از طرف دیگه، اگه از روش دلفی به عنوان ابزاری واسه امتحان نظرات استفاده شه، باید دوره های کمتری استفاده کنین.

قدم دوم: درباره ساختار تصمیم گیری کنین

روش دلفی و راهنمای قدم به قدم استفاده از اون در تحقیق " آموزشی

قدم بعدی، تصمیم گیری درباره تعداد دورهاست تا طبق اون بشه قالب زمانی و مواد ساده ی موردنیاز در تحقیق (مثل نامه به مشارکت کنندگان و فرمای موافقت) رو تعیین کرد. در زمانی که ادبیات مشخص و واضحی واسه طراحی سوال­نامه در دسترسه و هدف اصلی یافتن نظرات درباره یک موضوع باشه، روش دلفی با دو دور مناسب ترین گزینه هستش. در حالتی که به دنبال یک اتفاق نظر هستیم، دوره ها رو تا تحقق این هدف ادامه میدیم. در بیشتر موارد این نتیجه در سه دور و در طول چار ماه به دست میاد. به طور عادی، در دور اول روش دلفی از سوال­نامهای کمّی استفاده می شه، اما حالت بهتر استفاده از سوال­نامه­ های کیفیه چون که وظیفه ی اصلی روش دلفی جستجو در بخشای فکری بالاتر از باورها و نظرات موجوده.

قدم سوم: انتخاب مشارکت کنندگان

از اونجا که در روش دلفی، مشارکت کنندگان نقش اساسی اجرا می کنن، باید معیارهای شفافی واسه انتخاب اونا وجود داشته باشه. تعداد مشارکت کنندگان بستگی زیادی به موضوع و زمان و منابع در دسترس داره. گرچه ممکنه تحقیق به روش دلفی از هفت نفر تا هزار نفر هم انجام شه اما گروه هایی با ۱۰ تا ۵۰ عضو پیشنهاد می ­شه.

محققان باید بتونن تخصص مشارکت کنندگان در مورد موضوع دلخواه رو، خوب مشخص کنن، چون در صورت حضور مشارکت کنندگانی با علم، تخصص، سابقه کار و تجربه کم، استفاده لازم از روش دلفی ممکن نمیشه. کلا، واسه طراحی سوال­نامه ی معتبرتر بهتره که ترکیب مشارکت کنندگان جور واجور باشه و از افرادی که به نظر می رسه نظرات متفاوتی دارن هم دعوت شه. واسه جذب افراد جدید میشه جدا از اینکه ارسال ایمیل و نامه، از اعضا خواسته کرد که از افراد در رابطه واسه پیوستن به گروه، دعوت کنه.

قدم چهارم: طراحی و پخش سوال­نامه ی دور اول

سعی کنین در آخر سوال­نامه ی دور اول (Q1) از سؤالات بازم استفاده کنین، چون باعث می ­شه با تشویق مشارکت کنندگان به طوفان ذهنی نتایج بهتری به دست بیاد. با توجه به اهداف تحقیق دلخواه، معمولا سوال­نامه ی Q1 رو میشه طبق مرور دقیق ادبیات موجود و هم مشورت گرفتن از افراد در رابطه طراحی کرد. کلا واسه تکمیل سوال­نامه، نیم ساعت زمان کافی به نظر می رسه. به جای پست کردن سوال­نامها به افراد، میشه از روش آنلاین استفاده کرد.

پس از ارسال سوال­نامه باید پیگیریای لازم انجام شه تا همه افراد بهش جواب بدن، چراکه میزان بالای جواب دهی به سوال­نامه، اعتبار تحقیق رو افزایش می ده. معمولا میزان ۷۰ درصد، مشارکت ایدئالی هستش. ایجاد تماسای منظم با افراد، انعطاف به خرج دادن در مهلتا و ارسال پیامای تشکرآمیز به اونا، میزان مشارکت رو بالا می بره.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   رپورتاژ آگهی چیه؛ چیجوری یک رپورتاژ آگهی بنویسیم؟ 

قدم پنجم: طراحی و پخش سوال­نامه ی دور دوم

سوال­نامه دور دوم از ساماندهی داده های جمع­آوری شده از سوال­نامه Q1 به دست میاد. در بیشتر اوقات طراحی سوال­نامه ی Q2 زمان بره. معمولاً در اون از روشای کمّی مثل طیف لیکرت یا اندازه های رتبه بندی استفاده می شه. استفاده از وسایل روشمند مثل بررسی محتوای کیفی، یا بررسی موضوعی، تحقیق رو از نظر روش شناسی تقویت و معتبرتر می کنه. جدا از اینکه این باید به اصول طراحی سوال­نامه هم خوب توجه شه و قبل از طراحی پایانی، سوال­نامه آزمایشی طراحی شه تا موارد مبهم، تکراری و غیردقیق، حذف شن.

قدم ششم: طراحی و پخش سوال­نامه ی دور سوم

در قدم بعدی با بررسی توصیفی داده های به دست اومده از جوابای داده شده ی افراد، میشه سوال­نامه ی دور سوم رو درست کرد. پرسشنامه ی Q3 از اعضا می خواد که با در نظر داشتن جواب گروهیِ به دست اومده از Q2، جوابای خود رو بازبینی کنن و در صورتی که لازم میدونن اونا رو تغییر بدن. پیشنهاد می شه که در این مرحله درصدهای به­ دست اومده به افراد بازخورد داده شه و امتیازات کسب شده واسه هر مورد، در اختیارشون قرار بگیره (شکل ۱). امتیاز این بازخورد اینه که یک وسیله دیداری واسه تعیین تنوع جوابا، و هم باخبر شدن از نظر دیگر مشارکت کنندگان رو واسه افراد جفت و جور می سازه.

روش دلفی و راهنمای قدم به قدم استفاده از اون در تحقیق " آموزشی

قدم هفتم: بررسی و پخش

هم زمان با دریافت سوال­نامه ی تکمیل شده Q3، لازمه بررسی شه در اون تغییراتی هم وجود داشته یا نه، چون که در این صورت باید داده ها دوباره بررسی شن. درصدها، میونها، بین چارکیا، میانگینا و انحراف معیارها هم محاسبه می شن.

نتایج رو میشه به روشای مختلفی نشون داد: مثلا پخش مواردی که به یک سطح مشخص از توافق جمعی رسیدن، یا فهرست کردن تموم موارد به ترتیب میزان توافق جمعی، یا پخش بخشایی که بحث ­برانگیز هستن. در آخر یافتها و نتایج خود رو به شکل گزارش یا مقاله، در بین همه طرفای مربوط با موضوع ازجمله مشارکت کنندگان، منتشر کنین.

نقاط قوت و ضعف روش دلفی

روش دلفی و راهنمای قدم به قدم استفاده از اون در تحقیق " آموزشی

روش دلفی هم مثل دیگر روشای تحقیق نقاط قوت و ضعفی داره. این موارد در زیر آورده شدن.

نقاط قوت عبارت ان از:

  • روشیه انعطاف پذیر که در موردای زیادی کاربرد داره.
  • ارتباطات به شکل یه گروه رو با وجود محدود کردنای زمانی و مکانی، ممکن می سازه.
  • در هزینه های مالی و زمان مشارکت کنندگان صرفه جویی می کنه.
  • احتمال تأثیرپذیری اعضا از ایده ی همدیگه، در مقایسه با گروه های با رابطه رودررو، کاهش می ­یابد.
  • گمنام و ناشناس بودن اعضا واسه همدیگه، موجب خلاقیت، راستی و برابری ایده ها می شه.
  • روش دلفی و راهنمای قدم به قدم استفاده از اون در تحقیق " آموزشی

نقاط ضعف عبارت ان از:

  • در مورد تفسیر و بررسی نتایج و هم تعریف اتفاق نظر، این روش از راهنما و استاندارد توافق شده ای بهره نمی­ برد. این اشکال در چگونگی انتخاب مشارکت کنندگان هم مشاهده می شه.
  • گسترش دادن نتایج همیشه ممکن نیس، چراکه ممکنه گروه دیگری به نتیجه متفاوتی برسن و نمیشه نتیجه گرفت که نتیجه حاصل شده، تنها نتیجه ممکن یا نتیجه صحیحه.
  • روش دلفی لازمه تعهد بالای مشارکت کنندگانه. با این حال در طول مراحل، معمولا خیلی از اونا از تحقیق انصراف می کنن.
  • ممکنه اون حد از غنا و عمق ایده ها رو، اون­ طور که در گروه های رودررو مشاهده می شه، نداشته باشه.

استفاده عملی از دلفی

روش دلفی و راهنمای قدم به قدم استفاده از اون در تحقیق " آموزشی

سوزان اقبال و همکارانش از روش دلفی واسه رسیدن به یک اتفاق نظر در بررسی رفتارهای جنسی نامناسب در کودکان کمتر از ۱۰ سال استفاده کردن. مطالعه تحقیقای قبلی نشون می داد که کارشناسان مختلف درباره رفتارهای جنسی کودکان، نظرات متفاوتی دارن؛ پس به نظر می رسین که استفاده از روش دلفی می تونه واسه رسیدن به یک توافق جمعی درباره این موضوعِ حساس کارساز باشه. روش دلفی با ایجاد یک مراحل ارتباطی گروهی این امکان رو واسه افراد جفت و جور می کنه تا بتونن درباره یک مسئله پیچیده به بحث و تبادل نظر بدن و درنهایت به اتفاق نظر برسن. پس از بازخورد دادن درصد تموم نظرات به بقیه مشارکت کنندگان، از اونا خواسته شد که با در نظر داشتن این امتیازات به دست اومده، جوابای خود رو ارسال کنن. در آخر اتفاق نظر بر این بود که کودکانی رو که رفتارهای جنسی نامناسب از خود بروز میدن نباید هنجارشکن جنسی نامید. البته در مورد دیگر رفتارهای جنسی اتفاق نظری به دست نیامد و عادی به حساب اومدن. برابر با روش دلفی، نتایج بررسی در بین مشارکت کنندگان و به شکل گزارشا و مقاله ها منتشر شد.

منبع : thepsychologist


دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید