النشر، ۱۴۱۴ ق.، ص ۳۶.
۵۹۴ – همو، جوابات المسائل الطبریه، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۱، همان مشخصات، ص ۱۵۱ .
۵۹۵ – گرجی، تاریخ فقه و فقها، ص ۱۷۷.
۵۹۶ – علم الهدی در کتب الذریعه و جوابات المسائل التبانیات به تفصیل به این موضوع پرداخته است.
۵۹۷ – همو، جوابات المسائل التبانیات، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۱، همان مشخصات، ص ۲۴ .
۵۹۸ – همو، الذریعه، ج ۲، ص ۵۱۹.
۵۹۹ – همو، جوابات المسائل الموصلیات الثالثه، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۱، همان مشخصات، ص ۲۰۲ .
۶۰۰ – همو، الذریعه، ج ۲، ص ۵۲۲.
۶۰۱ – همان، ۵۲۸.
۶۰۲ – همان، ۸۲۹.
۶۰۳ – همان، ۵۳۱.
۶۰۴ – همو، مناظره الخصوم و کیفیه الاستدلال علیهم، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۲، همان مشخصات، ص ۱۲۳.
۶۰۵ – همو، مسائل الناصریات، ص ۴۴۶.
۶۰۶ – نمون? آن را بنگرید به: همو، جوابات المسائل التبانیات، ص ۳۱ – ۴۶.
۶۰۷ – همان، ص ۲۶.
۶۰۸ – عبارت وی چنین است: “و اذا صحت هذه الجمله التی ذکرناها فی صفه الخبر الذی لابد ان یکون المخبر به صادقا من طریق الاستدلال، فمعلوم بلا اشکال ان لجمیع المسلمین هذه الصفات التی ذکرناها و الشروط التی بیناها المانعه من کون ما یخبرون به کذبا والقطع علی انه صدق. و هذه الصفات حاصله لکل طائفه من طوائفهم و فرقه من فرقهم، فیجب متی اخبروا بشی مما لا تدخل فی مثله الشبهه ان یقطع علی انه حق. و معلوم ایضا ان الشیعه الامامیه فی وقتنا هذا و ما تقدمه بالسنین الطوال، قد بلغوا من الکثره الی الحد المستوفی لشرائط ارتفاع الکذب عن خبرهم و ان صفتهم فیما ذکرناه کصفه المسلمین، و کل فرقه من فرق المسلمین، فیجب فیما تفردوا بنقله ان یکون حقا” (همو، الذخیره، ص ۳۵۵؛ برای تفصیل بیشتر این مطلب ر. ک: همو، الشافی فی الامامه، ج ۲، ص ۶۸ – ۸۲).
۶۰۹ – همو، جوابات المسائل التبانیات، ص ۲۶ – ۲۷.
۶۱۰ – جمعی از غلات شیعه، اصحاب ابوالخطّاب محمد بن ابی زینب اسدی اجدع، مقتول به سال ۱۳۸ ق.، که نخست به الوهیّت امام جعفر صادق ( معتقد بود، سپس خود مدّعی الوهیّت شد. وی مورد لعن امام صادق ( قرار گرفته است (شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۱۷۹ – ۱۸۱).
۶۱۱ – هم? فرقه هایی که به “حلول” خداوند در آدم ابوالبشر و انبیاء و ائمه و دیگران معتقد بودند “حلولیه” نام دارند. حلولیه، قایل به تجسّم و تجسّد خداوند به صورت بشرند. بیشتر غلات شیعه قایل به حلول بوده اند. گروه دیگری از حلولیه، پیروان ابوالخطاب می باشند که قائل به الوهیت امام صادق ( و سپس الوهیت ابوالخطاب و حلول روح در او می باشند. آنان به زعم خویش، خود را فرزندان خداوند می دانند که روح الهی در آنها حلول کرده است (سمعانی، الانساب، ج ۲، ص ۲۴۹).
۶۱۲ – مجبّره یا جبریّه، فرقه ای از متکلمان که هم? افعال بندگان را به خدای تعالی نسبت می دهند و برای بندگان هیچ اختیاری قائل نیستند. نمون? بارز جبریّه فرق? جهمیّه پیروان جهم بن صفوان می باشند و گروهی دیگر که آنان را جبریّ? متوسّط گفته اند برای بندگان گونه ای اختیار با عنوان “کسب” قائلند و این گروه اشاعره هستند (شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۸۵ – ۸۶).
۶۱۳ – علم الهدی، مساله فی ابطال العمل باخبارالآحاد، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۳، همان مشخصات، ص ۳۱۰.
۶۱۴ – عنوان عامّ فرقه هایی که در موضوع توحید به تشبیه قائل بودند و صفات و افعال خداوند را شبیه صفات و افعال انسانها می دانستند و خدا را بر حسب ظواهر برخی آیات قرآنی دارای دست و چشم و صورت و انگشت می شمردند. فرقه های حشویّه و کرّامیّه مشهورترین فرق مشبّهه و مجسّمه اند و برخی از غلات شیعه نیز چنین اعتقاداتی داشته اند. در برابر اینان گروهی دیگر نیز بودند که خدا را فاقد هر صفتی می شمرده اند و به مُعَطِّله مشهور بوده اند (شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۱۰۳ – ۱۰۸).
۶۱۵ – علم الهدی، مساله فی ابطال العمل باخبارالاحاد، ص ۳۱۰.
۶۱۶ – ابن بابویه، الاعتقادات، ص ۸۲.
۶۱۷ – سور? البقره (۲) آی? ۱۸۵.
۶۱۸ – سور? الفرقان (۲۵) آی? ۳۲.
۶۱۹ – مفید، تصحیح الاعتقاد، ص ۱۲۳ – ۱۲۷؛ علم الهدی، جوابات المسائل الطرابلسیات الثالثه، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۱، همان مشخصات، ص ۴۰۱ – ۴۰۵.
۶۲۰ – علم الهدی، همان، ص ۴۱۶ – ۴۱۸.
۶۲۱ – همو، مسأله فی من یتولی غسل الامام، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۳، ص ۱۵۵-۱۵۷. برای آگاهی بیشتر از تبیین نظریه سیّد مرتضی و روایات مورد استناد وی بنگرید به: ابوالقاسم یعقوبی، “تولد و زندگی حضرت مهدی (عج)”، حوزه، دور? دوازدهم، ش ۷۰ – ۷۱، سال ۱۳۷۴، ص ۳۸ – ۴۳.
۶۲۲ – عبدالله شبّر، مصابیح الانوار فی حلّ مشکلات الاخبار، تحقیق سید علی شبّر، مکتبه بصیرتی، قم، ۱۳۷۱ ق.، ج ۲، ص ۲۵۳.
۶۲۳ – مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۲۸۸ – ۲۹۱؛ یوسف بن احمد بحرانی، الحدائق الناضره، تحقیق محمدتقی ایروانی، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، بی تا، ج ۳، ص ۳۹۲؛ برای آگاهی از تبیین روایات مخالف دیدگاه سیّد مرتضی، بنگرید به: محمد حسینی قزوینی، “نقدی بر مقال? تولد و زندگی حضرت مهدی (عج)”، حوزه، دوره دوازدهم، ش ۷۲، سال ۱۳۷۴، ص ۱۷۵ – ۱۸۸.
۶۲۴ – علم الهدی، الفصول المختاره، ص ۳۰۷.
۶۲۵ – مفید، اوائل المقالات، ص ۶۸؛ اگرچه در توجیه نظر سیّد مرتضی یک فرضیه را مطرح نمودیم اما با توجه به عظمت شأن سیّد مرتضی علم الهدی و مقام والای علمی وی، چنین استدلالی از او همچنان محلّ شبهه است. لذا جای این پرسش باقی است که مبنای صدور این نظریه از سیّد مرتضی چه بوده و سبب ردّ اخبار تاریخی بسیاری که در این باره نقل گردیده چیست ؟
۶۲۶ – بسیاری از اصولیان به استدلالهای قائلان به عدم حجّیّت خبر واحد پاسخ گفته اند. برخی از آنها عبارتند از:
الف – اشتمال آیات بر نهی از پیروی ظنّ، در مقول? عقاید بوده و بر فرض که احکام و فروع را نیز در برگیرد، شامل ظنّ خاص نمی گردد. بنابراین، خبر واحد موضوعاً و تخصّصاً از حکم این آیات خارج است.
ب – اجماع سیّد مرتضی با اجماع قائلان به حجّیّت خبر واحد، مانند شیخ طوسی تقابل یافته و ساقط است.
ج – پاسخ سوم به قائلان به عدم حجّیّت خبر واحد در برابر تمسّک ایشان به اخبار عرض می باشد. در خصوص این روایات باید گفت: بنابر دیدگاه رایج اصولیان، منظور از مخالفت – در آن دسته از روایاتی که از عمل نمودن به هر آنچه مخالف قرآن باشد نهی کرده اند – مخالفت قطعی و به گون? تباین است و مخالفتهایی مانند عموم و خصوص را در بر نمی گیرد. ضمن آن که اگر این گونه از مخالفت را در نظر بگیریم، بسیاری از اخبار آحادِ محفوف به قرینه نیز به صورت عموم و خصوص با کتاب مخالفت دارند (برای آگاهی بیشتر ر.ک: محمدکاظم بن حسین آخوند خراسانی، کفایه الاصول، تحقیق مؤسسه آل البیت: لاحیاء التراث، الطبعه الاولی، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، ۱۴۰۹ ق.، ص ۲۹۳ به بعد؛ انصاری، فرائد الاصول، ج ۱، ص ۲۳۷ به بعد).
۶۲۷ – ر. ک: علم الهدی، الذریعه، ج ۲، ص ۵۲۸ – ۵۵۵.
۶۲۸ – مفید، رساله فی عدم سهو النبی، تحقیق مهدی النجف، در مجموع? مصنّفات الشیخ المفید، ج ۱۰، همان مشخصات، ص۲۱؛ علم الهدی، مسائل شتّی، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۴، همان مشخصات، ص ۳۳۵.
۶۲۹ – سور? البقره (۲) آی? ۱۶۹.
۶۳۰ – سور? الزخرف (۴۳) آی? ۸۶.
۶۳۱ – سور? الاسراء (۱۷) آی? ۳۶.
۶۳۲ – سور? یونس (۱۰) آی? ۳۶.
۶۳۳ – سور? الانعام (۶) آی? ۱۱۶؛ سور? یونس (۱۰) آی? ۶۶.
۶۳۴ – عبارت وی چنین است: “و إنما أوردنا بهذه الإشاره أن أصحابنا کلهم سلفهم وخلفهم ومتقدمهم ومتأخرهم یمنعون من العمل بأخبار الآحاد ومن القیاس فی الشریعه، ویعیبون أشد عیب الذاهب إلیهما والمتعلق فی الشریعه بهما، حتى صار هذا المذهب لظهوره وانتشاره معلوما ضروره منهم، وغیر مشکوک فیه من المذاهب” (علم الهدی، جوابات المسائل الموصلیات الثالثه، ص ۲۰۳ ؛ ابن ادریس، السرائر، ج ۱، ص۳۳۰).
۶۳۵ – طوسی، عده الاصول، ج ۱، ص ۱۲۶.
۶۳۶ – علم الهدی، مساله فی ابطال العمل باخبار الآحاد، ص ۳۱۰ -۳۱۱.
۶۳۷ – برای اطّلاع بیشتر درباره ادلّ? قائلان به عدم حجّیّت خبر واحد ر. ک: انصاری، فرائد الاصول، ج ۱، ص ۲۴۲ – ۲۵۴.
۶۳۸ – مفید، التذکره باصول الفقه، ص ۴۵؛ علم الهدی، الذریعه، ج ۲، ص ۵۱۷؛ همو، جوابات المسائل الموصلیات الثالثه، ص۲۰۱؛ ابوعلی فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، الطبعه الاولی، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۴۱۵ ق.، ج ۹، ص ۲۲۱؛ ابن زهره، غنیه النزوع، ۱ / ۳۵۴ و ۳۵۶؛ ابن ادریس، السرائر، ج ۱، ص ۴۹۵.
۶۳۹ – معارف، پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه، ص ۵۲۲.
۶۴۰ – علم الهدی، جوابات المسائل الموصلیات الثالثه، ص ۲۰۵ ؛ همو، مساله فی ابطال العمل باخبار الآحاد، ص ۳۱۳.
۶۴۱ – این شمارش بر مبنای نرم افزار مکتبه اهل البیت: انجام گرفته است.
۶۴۲ – اجماعی را که چندین بار بر آن اجماع گردیده و ناقل آن بیش از یک نفر باشد “اجماع متکرّر” می نامند.
۶۴۳ – “تَرَدَّدَ” در لغت به معنای “تَراجَع” و “تَرَدُّد” آمد و شد مکرّر است (جمال الدین محمد بن مکرم بن منظور، لسان العرب، نشر ادب الحوزه، قم، ۱۴۰۵ ق.، مدخل “ردد”؛ آذرتاش آذرنوش، فرهنگ معاصر عربی – فارسی، چاپ سوم، نشر نی، تهران، ۱۳۸۲، مدخل “تردّد”). بنابراین “تردّد در نقل” به مفهوم تکرر در نقل می باشد. این دو اصطلاح در کتب فقهی و اصولی تعریف نشده و بر پای? پرسش از صاحبان فنّ، اجماع متردّد به همان مفهوم اجماع متکرّر است. این اصطلاح را می توان نظیر”اجماع مستفیض” پنداشت که مرحوم صاحب جواهر به آن اشاره کرده است (محمدحسن بن محمد باقر نجفی، جواهر الکلام، تحقیق عباس قوچانی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۵، ج ۶، ص ۲).
۶۴۴ – علم الهدی، جوابات المسائل الموصلیات الثالثه، ص ۲۰۴.
۶۴۵ – همان، ص ۲۱۰؛ نمون? آن را بنگرید به: همو، جوابات المسائل الرازیه، در مجموع? رسائل الشریف المرتضی، ج ۱، همان مشخصات، ص ۱۲۵، ۱۲۶.
۶۴۶ – علی همت بناری، زندگی و اندیشه های ابن ادریس، چاپ اول، بوستان کتاب قم، قم، ۱۳۸۱، ص ۲۹۰.
۶۴۷ – نمونه های آن را بنگرید به: علم الهدی، الناصریات، ص ۲۴۲؛ طوسی، الخلاف، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۷ ق.، ج ۱، ص ۱۱۷، ۱۴۰، ۱۶۹، ۴۵۶، ۵۰۳؛ ج ۲، ص ۷؛ ج ۳، ص ۴۶۷؛ ج ۵، ص ۲۴، ۳۰، ۳۴، ۱۲۸، ۱۶۶، ۱۸۱، ۵۲۶؛ ج ۶، ص ۳۳۰، ۳۵۱، ۴۰۳.
۶۴۸ – برای آگاهی بیشتر ر. ک: بناری، زندگی و اندیشه های ابن ادریس، ص ۲۷۶ – ۲۹۵.
۶۴۹ – وی در باب “الأحداث الموجبه للطهاره” چنین می نگارد: “و لیس فی الشرع ما یوجب الطهاره سوی هذه العشره الاشیاء، لان ما عداها الطریق الیه اخبار الآحاد التی لا توجب عندنا علما و لا عملا” (طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۱، ص ۵، نیز ر. ک: همان، ج ۴، ص ۱۶۹، ۱۷۲، ۱۷۶؛ همو، الاستبصار، ج ۱، ص ۱۱۲؛ ج ۲، ص

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مقاله با موضوعاستاندارد، تجدید ارزیابی، بهای تمام شده، بازنشستگی
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید