الارض، الطبعه الثانیه، دار صادر، بیروت، بی تا، ص ۲۴۲.
۴۵ – همان.
۴۶ – ابوعبدالله یاقوت بن عبدالله حموی، معجم البلدان، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۳۹۹ ق.، ج ۴، ص ۴۴۸.
۴۷ – ابن خلّکان، ابوالعباس احمد بن محمد بن ابراهیم برمکی اربلی، وفیات الاعیان، تحقیق احسان عبّاس، دارالثقافه، بیروت، ۱۹۶۸- ۱۹۷۲م.، ج۴، ص ۱۷۵.
۴۸ – یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۴، ص ۴۴۸.
۴۹ – برای آگاهی بیشتر دربار? این تهاجمات ر. ک: ساسان طهماسبی، “کرخ در دوره آل بویه”، تاریخ اسلام، سال چهارم، ش ۱۳، ، بهار ۱۳۸۲، ص ۱۰۷ – ۱۲۴.
۵۰ – یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۳۶۲.
۵۱ – همان، ج۱، ص ۳۶۳.
۵۲ – ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۵، ص ۴ – ۵ ؛ مصطفی جواد و احمد سوسه، دلیل خارطه بغداد المفصل فی خطط بغداد قدیما و حدیثا، المجمع العلمی العراقی، ۱۹۵۸ م.، ص ۱۲، ۸۴ – ۸۵.
۵۳ – یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۵، ص ۳۲۱.
۵۴ – همان، ج ۱، ص ۳۰۸.
۵۵ – همان، ج ۱، ص ۲۸۴.
۵۶ – همان.
۵۷ – همان،ج ۱، ص ۲۸۳.
۵۸ – همان.
۵۹ – همان، ج ۳، ص ۴۶؛ برای آگاهی بیشتر ر. ک: مصطفی جواد و احمد سوسه، دلیل خارطه بغداد، ص ۱۰۷ – ۱۰۹.
۶۰ – یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۴، ص ۴۴۸.
۶۱ – همان، ج ۵، ص ۳۲۲.
۶۲ – همان، ج ۴، ص ۴۴۸.
۶۳ – محمد بن طبیب، ابوبکر بصری بغدادی (۳۳۸ – ۴۰۳ ق.): فقیه و متکلم اشعری (خیرالدین زرکلی، الأعلام، الطبعه الخامسه، دارالعلم للملایین، بیروت، ۱۹۸۰م.، ج ۶، ص ۱۷۶).
۶۴ – رسول جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، چاپ اول، انصاریان، قم، ۱۳۷۵، ج ۱، ص ۳۶۵.
۶۵ – ابوسلیمان سجستانی، صوان الحکمه و ثلاث رسائل، ص ۳۸۶ و ۳۸۱، به نقل از: کرمر، احیای فرهنگی در عهد آل بویه، ص ۶۴.
۶۶ – قاضی عبدالجبّار بن احمد اسدآبادی همدانی، تثبیت دلائل النبوه، تصحیح عبدالکریم عثمان، دارالعربیه، بیروت، ۱۹۶۶م.، ج ۱، ص ۲۱۱؛ ج ۲، ص ۴۴۳.
۶۷ – ذهبی، تاریخ الاسلام، ج ۲۶، ص۱۱؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج ۱۱، ص ۲۷۶.
۶۸ – ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۴، ص ۷۵، ۸۴، ۱۰۹.
۶۹ – همان، ج۱۴، ص ۱۵۱؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج ۱۱، ص ۲۷۶.
۷۰ – ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۴، ص۱۴۰؛ ابن کثیر، همان، ج ۱۱، ص ۲۷۴.
۷۱ – ابن کثیر، همان جا.
۷۲ – فقیهی، آل بویه و اوضاع زمان ایشان، ص ۴۵۷ – ۴۵۸؛ برای اطلاع بیشتر دربار? عبارت “حی علی خیر العمل” ر. ک: سید جعفر مرتضی عاملی، الصحیح من سیره النبی الاعظم ۶، الطبعه الرابعه، دارالهادی للطباعه و النشر و التوزیع، بیروت، ۱۴۱۵ ق.، ج ۴، ص ۲۷۸ به بعد.
۷۳ – ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج ۱۲، ص ۸۶؛ ابن اثیر، الکامل، ج ۹، ص ۵۷۶.
۷۴ – ر. ک: فقیهی، آل بویه و اوضاع زمان ایشان، ص ۴۶۱ – ۴۶۵.
۷۵ – ابومحمد حسن بن علی (۲۳۳- ۳۲۹ق.) مشهور به بربهاری شیخ حنبلیان در عصر خود و اهل بغداد بود. وی با کسانی که به زعم خود آنان را اهل بدعت می دانست رفتاری سخت خصمانه داشت و مخالفان او بسیار شدند و خلیفه قاهربالله عباسی را تحریک کردند که او را فراخواند و او از بیم دستگیری متواری شد. وی در خلافت راضی بالله باز به موقعیت پیشین خود بازگشت امّا چندی بعد راضی بالله نیز بر او خشم گرفت و بربهاری دوباره متواری گشت و در حال اختفا درگذشت. واژ? بربهاری به معنی کسی است که داروها و ادوی? هندی را وارد می کند و می فروشد، پیروان او به بربهاریّه معروف شدند (غلامرضا تهامی، فرهنگ اعلام تاریخ اسلام، چاپ اول، شرکت سهامی انتشار، تهران، ۱۳۸۵، مدخل بربهاری).
۷۶ – ابن اثیر، الکامل، ج ۸، ص ۳۰۸.
۷۷ – برای آگاهی از نمونه هایی از این آشوبها ر. ک: متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ج ۱، ص ۸۱ – ۹۰.
۷۸ – ابن اثیر، الکامل، ج ۸، ص ۶۳۲؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج ۱۱، ص ۳۱۲.
۷۹ – ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۴، ص ۲۵۴ .
۸۰ – نمون? آن را بنگرید به: همان، ج ۱۵، ص ۳۳.
۸۱ – برای تفصیل بیشتر این مبحث ر. ک: فقیهی، آل بویه و اوضاع زمان ایشان، ص ۴۵۷ – ۴۷۹.
۸۲ – ر. ک: همان، ص ۵۳۰ – ۵۳۲.
۸۳ – خضری، تاریخ تشیّع ، ج ۲، ص ۸۱.
۸۴ – همان، ج ۲، ص ۷۳.
۸۵ – علی بن یوسف قفطی، تاریخ الحکماء، مؤسسه الخانجی بمصر، قاهره، بی تا، ص ۲۲۶.
۸۶ – ابوعلی احمد بن محمد مسکویه رازی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، الطبعه الاولی، دارسروش، تهران، ۱۳۷۹، ج ۶، ص ۴۵۷.
۸۷ – همان، ص ۳۱۴؛ قفطی، تاریخ الحکماء، ص ۷۵، ۲۳۵، ۳۳۱، ۴۰۲.
۸۸ – دوانی، مفاخر اسلام، ج ۳، ص ۲۸۶.
۸۹ – ابوالحسن علی بن محمد ماوردی شافعی، آیین حکمرانی، ترجم? حسین صابری، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۸۳، ص ۲۰۱.
۹۰ – همان، ص ۲۰۲.
۹۱ – همان، ص ۲۰۴.
۹۲ – برای اطلاع از اسامی و شرح حال نقیبان بغداد ر. ک: حسن موسوی، زندگی سیاسی و فرهنگی شیعیان بغداد، چاپ اول، مؤسس? بوستان کتاب قم، قم، ۱۳۸۱،.ص ۱۵۲- ۱۷۹.
۹۳ – نمون? آن را بنگرید به: علی دوانی، “سید رضی مؤلف نهج البلاغه”، مقالاتی پیرامون نهج البلاغه و گردآورند? آن، چاپ دوم، بنیاد نهج البلاغه، تهران، بی تا، ص ۱۳- ۱۴۴.
۹۴ – رسول جعفریان، تاریخ ایران اسلامی، چاپ اول، موسسه فرهنگی دانش و اندیش? معاصر، تهران، ۱۳۷۸، ج ۲، ص ۱۶۱.
۹۵ – ویل دورانت، تاریخ تمدن، ترجم? ابوالقاسم پاینده، چاپ چهارم، سازمان انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۷۳، ج ۴، بخش اول، ص ۳۰۴.
۹۶ – قفطی، تاریخ الحکماء، ص ۴۴۰.
۹۷ – برای آگاهی بیشتر در این باره ر. ک: متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم، ج ۱، ص ۲۰۱ – ۲۰۷؛ فقیهی، آل بویه و اوضاع زمان ایشان، ص ۵۳۳ – ۵۳۸.
۹۸ – صلاح الدین خلیل بن ایبک صفدی، الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الارناؤوط وترکی مصطفى، دار احیاء التراث، بیروت،۱۴۲۰ ق.، ج ۱۵، ص ۴۶.
۹۹ – ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج ۱۱، ص ۳۵۷.
۱۰۰ – صفدی، الوافی بالوفیات، ج ۱۵، ص ۴۶.
۱۰۱ – خالی بن عنبه، جمال الدین احمد بن علی حسنی داودی، عمده الطالب فی انساب آل ابی طالب، تصحیح محمد حسن آل الطالقانی، مطبعه الحیدریه، نجف،۱۳۸۰ ق.، ص ۲۰۹ – ۲۱۰.
۱۰۲ – سید محمد باقر بن زین العابدین خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، ترجم? محمد باقر ساعدی خراسانی، کتابفروشی اسلامیه، تهران، ۱۳۶۰، ج ۷، ص ۱۲۷.
۱۰۳ – برای دستیابی به فهرستی از مساجد بغداد که کانونهای فرهنگی و آموزشی بودند بنگرید به: منیرالدین احمد، نهاد آموزش اسلامی، ص ۱۲۰ – ۱۳۷.
۱۰۴ – برای آگاهی بیشتر در این باره ر. ک: متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم، ج ۱، ص ۲۰۱ – ۲۰۷.
۱۰۵ – برای آگاهی از رشد و توسع? علوم گوناگون بنگرید به: ویل دورانت، تاریخ تمدن، ج ۴، بخش اول، ص ۳۰۲ – ۳۵۹؛ حتّی، تاریخ عرب، ص ۴۶۲ – ۵۲۱.
۱۰۶ – مسکویه، تجارب الامم، ج ۶، ص ۴۵۷ – ۴۵۸.
۱۰۷ – در پرداختن به این بحث از کتاب احیای فرهنگی در عهد آل بویه اثر پروفسور جوئل کرمر و تاریخ فرق اسلامی نگاشت? جناب آقای دکتر حسین صابری بهره برده ام.
۱۰۸ – فقیهی، آل بویه و اوضاع زمان ایشان، ص۴۸۵ – ۴۸۹؛ متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم، ج ۱، ص ۴۷ – ۷۴.
۱۰۹ – کرمر، احیای فرهنگی در عهد آل بویه، ص ۱۰۴.
۱۱۰ – فقیهی، آل بویه و اوضاع زمان ایشان، ص ۴۴۸.
۱۱۱ – همان، ص ۴۴۸ – ۴۴۹؛ ابن اثیر، الکامل، ج ۸، ص ۳۰۸.
۱۱۲-Shahrough??????????”???(?(????m(‘?”????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????;
کرمر، احیای فرهنگی در عهد آل بویه، ص ۱۱۷؛ متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ج ۱، ص ۷۸؛ مادلونگ، مکتبها و فرقه های اسلامی در سده های میانه، ص ۱۲۰ – ۱۳۶، ۱۸۸؛ احمد امین، ضحی الاسلام، ص ۲۶۷- ۲۶۸.
۱۱۳ – تحقیقات بیشتر نشان می دهد که این انتسابها از هر دو طرف ملاحظه می گردد؛ گروهی شیعه را به معتزله و برخی دیگر به جهت هواداری و بهره گیری معتزله از حضرت امیرالمؤمنین علی ( معتزله را به شیعه انتساب داده اند. برای آگاهی از این موضوع ر. ک: جعفر سبحانی، بحوث فی الملل و النحل، الطبعه الاولی، مرکز مدیریّت حوز? علمیّ? قم، قم، ۱۴۱۲ق.، ج ۳، ص ۱۷۲- ۱۸۲.
۱۱۴ – برای اطلاع از تفاوتهای محتوایی این دو شاخه ر. ک: صابری، تاریخ فرق اسلامی، چاپ اول، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، تهران، ۱۳۸۳، ج ۱، ص ۱۶۵ – ۱۶۷.
۱۱۵ – برای آگاهی از طبقات رجال معتزله ر.ک: قاضی عبدالجبّار بن احمد اسدآبادی همدانی، فرق و طبقات المعتزله، تحقیق علی سامی النشار و عصام الدین محمد علی، دارالمطبوعات الجامعیه، ۱۹۷۲م.، ص ۲۳ – ۱۲۶.
۱۱۶ – زهدی حسن جارالله، المعتزله، منشورات النادی العربی، قاهره، ‎????ق.، ص ۲۰۸.
۱۱۷ – محمد بن احمد مقدسی، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، الطبعه الثانیه، مطبعه بریل، لیدن، ۱۹۰۶م.، ص ۴۳۹.
۱۱۸ – ابن اثیر، الکامل، ج ۹، ص ۳۷۲.
۱۱۹ – ر. ک: محمد جعفر جعفری لنگرودی، تاریخ معتزله؛ فلسف? فرهنگ اسلام، چاپ اول، کتابخان? گنج دانش، تهران، ۱۳۶۸، ص ۱۵۷ – ۱۵۸.
۱۲۰ – جعفریان، تاریخ ایران اسلامی، ص ۲۰۳ – ۲۰۴.
۱۲۱ – برای آگاهی بیشتر ر. ک: احمد پاکتچی: “احمد بن حنبل”، دائره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، ۱۳۶۷ -… ؛ اچ. لاوست: “احمد بن حنبل”، دانشنام? ایران و اسلام، زیر نظر احسان یارشاطر، تهران، ۱۳۵۴ -…
۱۲۲ – صابری، تاریخ فرق اسلامی، ج ۱، ص ۲۱۵.
۱۲۳ – برای اطلاع از سیر تاریخی مکاتب حدیثی ر. ک: جباری، مکتب حدیثی قم، ص ۱۹- ۸۰؛ احمد پاکتچی، مکاتب فقه امامی ایران پس از شیخ طوسی تا پایگیری مکتب حله، چاپ اول، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ۱۳۸۵؛ آندره نیومن، مدرس? قم و بغداد (در اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم هجری) ترجم? سید صادق حسینی اشکوری، آستان? مقدس? قم، انتشارات زائر، قم، ۱۳۸۴؛ علی جابری، الفکر السلفی عند الاثنی عشریه، الطبعه الثانیه، دار احیاء الاحیاء، قم، ۱۴۰۹ ق.؛ علی فاضل قائینی، علم الاصول تاریخاً و تطوراً، الطبعه الاولی، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، ۱۴۰۵ ق.؛ محمد مهدی آصفی، “تاریخ فقه اهل البیت”، ریاض المسائل، الطبعه الاولی، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۱۲ ق.، ج ۱، ص ۷ – ۱۰۸.
۱۲۴ – کتاب ارزشمند پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه اثر آقای دکتر مجید معارف آگاهیهای سودمندی دربار? حدیث شیعه در عصر امامان: در اختیار قرار می دهد.
۱۲۵ – گفتنی است که این اصطلاح را نخستین بار شیخ مفید به کاربرده است (ابوعبدالله محمد بن علی بن شهرآشوب سروی مازندرانی، معالم العلماء، تصحیح محمد صادق آل بحرالعلوم، الطبعه الثانیه، المطبعه الحیدریه، نجف، ۱۹۶۱م.، ص ۳۹).
۱۲۶ – ابوالعباس احمد بن علی اسدی نجاشی، رجال، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۱۶ ق.، ص ۴۰.
۱۲۷ – پایان نام? کارشناسی ارشد آقای سعید شفیعی

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   با پر استرس ترین مشاغل دنیا آشنا شید
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید