دورههای کوتاهتر انجام شـود تا بتواند وسیـلهای را برای کنتـرل و مبنایی را بـرای تصمیمگیـریهای سرمایهگذاران، اعتباردهندگان و مدیران به طور مستمر فراهم کند. موفقیت واحد انتفاعی ممکن است به دلیل شانس و تصادفات مساعد و یا کارایی مدیریت باشد. بنابراین، منشأ یا دلایل تحصیل سود برای ارزیابی موفقیت واحد انتفاعی حائز اهمیت است. اما برخی از حسابداران بر این باورند که سود خالص دوره مالی باید تمامی رویدادهای اقتصادی را در بر بگیرد و به سود حاصل از منابع مشخص نیز به طور مناسب عنوان داده شود (شباهنگ،۱۳۸۱). این اختلاف نظرها، موجب طرح دو مفهوم اصلی از سود شده است:
مفهوم عملیات جاری۵۰
مفهوم شمول کلی (سود فراگیر)۵۱
همانطـور که در بالا نیز بیان شـد، موضوع گزارشگـری سـود در حرفه حسابداری مسئلهای بحثبرانگیز است. بهطورکلی، مسئلهی اصلی به انتخاب شیوهی گزارشگری سود، تحت دو مفهوم شمول کلی و عملکرد عملیات جاری برمیگردد. مفهوم شمول کلی منطبق با حسابداری مازاد خالص (تمیز)۵۲ و مفهوم عملکرد عملیات جاری منطبق با حسابداری مازاد ناخالص۵۳ است. بریف و پینزل۵۴ (۱۹۹۶) بیان کردند:
“به نظر میرسد اولین بحث مازاد خالص به عنوان یک موضوع حسابداری پس از آغاز قرن جدید مطرح کردن پرسشهایی در مورد هدف صورت سود (زیان) باشد.”
۲.۴.۱ تئوری مازاد خالص (تمیز)
یکی دیگر از تئوریهای جدید ارزشیابی سهام که نزدیکی بیشتری با مفاهیم و ارقام حسابداری دارد، تئوری مازاد خالص است.
مبنای رویکرد بالا، این تفکر حسابداری است که ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام در آخر دوره مساوی است با ارزش دفتری اول دوره بعلاوه سود دوره منهای سود سهام توزیع شده (یا همان سود مازاد خالص). در این روش صورت سود (زیان) در یک مقطعی از زمان تهیه و هیچ قلمی از متغیرهای حسابداری بین صورت سود (زیان) و ترازنـامه قرار نمیگیرد. یعنی کلیـهی اقـلام افـزایش یا کاهشدهندهی حقوق صاحبان سهام (به استثنای افزایش یا کاهش سرمایه) مستقیماً وارد صورت سود (زیان) میشود و متغیرهایی همانند اقلام غیرمترقبه، اثرات تغییر در اصول حسابداری، تجدید ارزیابی داراییها، تعدیلات سنواتی و تعدیلات مالیاتی روی سودهای سالهای قبل که به فعالیت اصلی شرکت ارتباط ندارد، شناسایی نمیشود. به عبارتی، به جای گزارش کردن این اقلام در صورت تغییرات حقوق صاحبان سرمایه به طور مستقیم آن را در صورت سود (زیان) گزارش میکنند. مفهوم مازاد خالص در مدل ارزیابی سود باقیمانده مطرح و از این طریق وارد ادبیات مالی شد (محمود آبادی و بایزدی، ۱۳۸۷).
تفاوت اصلی بین تئوری مازاد خالص و ناخالص در این است که در تئوری مازاد ناخالص اقلام غیر مترقبه، اثرات تغییر در اصول حسابداری، تجدیدارزیابی داراییها، تعدیلات سنواتی و … مستقیماً در ترازنامـه وارد میشود و در صورت سود (زیان) نشان داده نمیشود، حال آنکه در تئوری مازاد خالص اقلام فوق در انتهای صورت سود (زیان) دوره یا بهطور جداگانه در صورت سود (زیان) جامع گزارش میشود. هیئت استانداردهای حسابداری مالی در حال حاضر از تئوری مازاد خالص پیروی کرده و سود جامع تعریف شده توسط این هیئت با مفهوم این تئوری هماهنگی دارد.
۲.۴.۲ مفهوم سود عملیات جاری
مفهوم سود عملیات جاری بر اندازهگیری کارایی واحـد انتفاعی تأکیـد دارد و آن را کانـون توجه قرار میدهد. واژه کارایی به استفاده، بهرهبرداری و مصرف کارای منابع واحد گزارشگر مربوط میشود. در اقتصـاد ترکیب مناسب و صحیح عوامل تولید عمدتاً، سه عامل کار، سرمایه و مدیریت را کارایی مینامند. رابطه این سه عامل تکنولوژی تولید نامیده میشود. اما ارزیابی کارایی نسبی مستلزم مقایسه آن با استانداردهای تعیین شده می باشد. در صورت نبود چنین معیاری، معمولاً، مقایسه سود عملیات جاری چند دوره یک واحد و همچنین مقایسه آن با میانگین صنعت مربوطه انجام میشود (هندریکسن و ون بردا، ۱۹۹۲).
در این روش، برای محاسبه سود، تأکید ویژهای بر واژههای جاری و عملیاتی میشود. طبق این نظریه تنها آثار پولی آن گروه از تغییرات و رویدادهایی که توسط مدیریت قابل کنترل و ناشی از تصمیمات دوره جاری است باید در محاسبه سود خالص دوره منظور شود (هندریکسن و ون بردا، ۱۹۹۲). بدیهی است تصمیمات مدیران پیوسته است و نتایج اکثر تصمیمات در دورههای آتی نشان داده میشود. علاوهبراین، هر یک از دورههای مالی را نمیتوان یک تجربه اقتصادی مجزا به شمار آورد. از این رو، قضاوت آنکه سودهای (زیانهای) حاصل شده ناشی از تصمیمات فعلی و یا گذشته است بسیار مشکل است (ثقفی، ۱۳۹۲).
تأکید دیگر این مفهوم سود، بر عملیات است. برای محاسبه سود خالص در این دیدگاه، باید تنها رویدادها و تغییراتی در نظر گرفته شود که ناشی از عملیات عادی است، به این علت که قابلیت مقایسه سود خالص ناشی از عملیات عادی با سود سالهای دیگر بیشتر است، همچنین کارایی مدیریت به بهترین شکل ظاهر میشود (هندریکسن و ون بردا، ۱۹۹۲).
انجمن حسابداران آمریکا (که در حال حاضر با عنوان انجمن حسابداران رسمی آمریکا یا AICPA55) در ۱۹۳۶ کمیته رویههای حسابداری (۵۶CPA) را تشکیل داد تا بدین وسیله بین حرفه حسابداری و نهادهای قانونگذار دولتی ارتباط ایجاد شود. این کمیته وظیفه تدوین استانداردهای حسابداری را، در ایالت متحده آمریکا بر عهده داشت. CPA بولتن تحقیقات حسابداری (ARB57) شماره ۳۲ با عنوان “سود و مازاد کسب شده” را در دسامبر ۱۹۴۷ صادر کرد. در این بیانیه سود عملکرد عملیاتی جاری به صورت زیر تعریف شده است:
“تأکید اصلی مفهوم عملکرد عملیات جاری بر رابطه اقلام بنا بر عملیات و بنا بر سال است. بهگونهای که سودها و زیانها به عملیاتی و غیرعملیاتی تفکیک شده و تنها نتایج رویدادهایی که مربوط به سال مالی مورد بررسی است در صورت سود (زیان) راه مییابد، ضمن آنکه سود و زیان ناشی از اقلام غیرمترقبه و تحقق نیافته در تعیین سود سال جاری در نظر گرفته نمیشود (ARB شماره ۳۲، ص ۲۵۹-۲۶۰).”
همچنین در این بیانیه سود (زیان) عملیاتی و غیرعملیاتی به صورت زیر تعریف شده است:
“باید بپذیریم که تمایـز نهایی بین درآمـد و هزینههای عملیاتی و سـود و زیانهای غیرعملیاتی، هنوز آنگونه که باید مشخص نشده است. اما بهطورکی، درآمدها و هزینههای عملیاتی عموماً ناشی از فعالیتهای تکراری کسب و کار است که کم و بیش به صورت عادی و قابل اطمینان از سالی به سال دیگر رخ میدهند. اما سودها و زیانهای غیرعملیاتی معمولاً از رخدادهایی ناشی میشوند که به صـورت نامنظم و غیرقابل پیشبینی، کم و بیش به صورت اتفاقی و تصادفی، رخ میدهند (ARB شماره ۳۲، ص ۲۶۰).”
استانداردهای حسابداری اکثر کشورهای غربی، استانداردهای بینالمللی و استانداردهای ایران نمونههایی از نحوه گزارشهای مالی شامل صورت وضعیت مالی، صورت عملکرد مالی و صورت جریانهای نقدی ارائه کردهاند که سود ناشی از عملیات و جریان نقدی ناشی از عملیات، جداگانه گزارش شود. بی شک تفکیک عملیات اصلی و مستمر از عملیات فرعی و غیر مستمر ساده نیست، چون واژههای مستمر، اصلی و فرعی واژههایی تفسیرپذیرند. برداشت مدیران میتواند متفاوت از حسابداران و حسابرسان و استفادهکنندگان گزارشهای مالی باشد (ثقفی، ۱۳۹۲).
“طرفداران عملکرد عملیات جاری بر این باورند که شمار زیادی از استفادهکنندگان صورتهای مالی، به ویژه سرمایهگذاران، در تصمیمهای مالی خود به صورت سـود (زیان) تکیه میکنند. اگرچـه، برخی از استفادهکنندگان توانایی تحلیل صورتهای مالی را دارند و میتوانند اقلام غیرمترقبه و تحققنیافته را به منظور تعیین عملکرد جاری شرکت حذف کنند، اما بسیاری از استفادهکنندگان، به دلیل نداشتن تخصص کافی، قادر به انجام این کار نیستند (ARB شماره ۳۲، بند ۹، صفحه ۲۶۱)”
بهطورکلی، تعیین مقدار اطلاعات موردنیاز که باید به استفادهکنندگان غیرحرفهای ارائه شود، دشوار است. علاوهبراین، اگرچه طبقهبندی اقلام به عملیاتی و غیرعملیاتی، مستمر و غیرمستمر و اصلی و فرعی مشکل است، اما منجر به درک بهتر صورتهای مالی میشود. طرفداران همچنین بر این باورند که مدیریت و حسابرسان مستقل در موضع بهتری برای تصمیمگیری نسبت به این موضوع هستند که کدامیک از اقلام غیرمترقبه و غیرعادی، در صورت گزارش در صورت سود خالص، میتواند به نتایج گمراهکنندهای از عملکرد اصلی یک شرکت منجر شود. آنها همچنین معتقدند که سود خالص سال جاری باید عملکرد را تحت شرایط فعلی منعکس کند تا بتوان آن را با عملکرد سالهای قبلی و صنعـت مقایسـه کـرد (ARB شمـاره ۳۲، بند۹؛ARB شماره ۴۳، بخش ۸، بند ۷).
در نهایت، موافقان عملکرد عملیات جاری بیان میکنند که گنجاندن اقلام غیرتکراری و غیرمترقبه همراه با نتایج کسب و کار اصلی به سوءتعبیرهای مهمی از عملکرد اصلی واحد تجاری منجر میشود. از آنجا که اقلام فوق ماهیتاً موقتی هستند، گزارش کردن آنها همراه با نتایج کسب و کار اصلی نوسانات سود و ریسک شرکت را افزایش و قدرت پیشبینی سود را کاهش میدهد.
این درحالی است که برخی معتقدند که کنار گذاشتن این اقلام از سود، کیفیت سود را کاهش میدهد و به نقش آن به عنوان یک ورودی مهم در ارزشگذاری شرکت آسیب وارد میسازد (کاناگارتنام۵۸و همکاران ۲۰۰۹). بنابراین، با انجام این کار مدیران به مدیریت سود تشویق میشوند و باعث میشود استفادهکنندگان اطلاعات مالی با استنباطهای گمراهکنندهای رو به رو شوند (واتس و زیمرمن، ۱۹۸۶؛ AIMR، ۱۹۹۳؛ بیور۵۹، ۱۹۹۸؛ اوهانلون و پاپ۶۰، ۱۹۹۹).
۲.۴.۳ مفهوم شمول کلی سود (سود جامع۶۱)
مفهوم شمول کلی سود به عنوان تغییر در حقوق صاحبان سرمایه، از طریق ثبت رویدادها یا تجدید ارزیابی واحد انتفاعی طی یک دوره مالی به جز توزیع سود سهام و سایر مبادلات مالکانه، تعریف شده است. این مفهوم توسط هیئت استانداردهای حسابداری مالی با عنوان سود جامع مورد اشاره قرار گرفته است. سود جامع مفهومی گستردهتـر از سود خالص دارد، زیرا موارد زیر را در بر میگیرد:
“برخی از تغییرات در ارزش داراییها که طی دورهی مالی شناسایی شده است، مانند تغییر ارزش بازار سرمایهگـذاری در اوراق بـهادار (سهام) یا تعدیل مربوط به تسعیـر ارزکه به عنوان دارایی غیـرجاری طبقهبندی شدهاند (SFAC62 شماره ۵، بند ۴۲).”
از سوی دیگر، سود خالص شامل اقلامی نیز هست که ماهیت جاری ندارد. بهطور مشخص، سود خالص (و سود جامع) شامل موارد زیر نیز میشود:
“آثـار برخی از تعدیـلهای حسابداری دورههای قبل که در دورهی مالی جاری شناسایی شدهاند، مانند آثار انباشته تغییر در اصول و روشهای حسابداری (SFAC شماره ۵، بند ۴۲).”
هیئت استانداردهای حسابداری، سودی را که تنها منعکسکننده رویدادهای دوره جاری است، عایدات۶۳ نامیده است. بنابراین میتوان نوشت:
اقلام غیر

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه درمورداجرای برنامه، نیاز به شناخت، دوران کودکی، اسباب بازی
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید