مرور طرحهای مزایای بازنشستگی شکل قانونی به خود گرفت و اجباری شد.
تجزیه و تحلیل حسابداری مزایای بازنشستگی، مستلزم آگاهی از انواع طرحها و مزایاست. متداولترین طرحها برای تأمین مزایای پایان خدمت را میتوان به دو گروه کلی، طرح مزایای بازنشستگی با کمک معین و طرح مزایای بازنشستگی با مزایای معین طبقهبندی کرد. در طرحهای مزایای بازنشستگی با کمک معین، تعهد قانونی یا عُرفی واحد تجاری محدود به مبلغی است که برای کمک به صندوق توافق شده است. از این رو، مبلغ مزایای بازنشستگی کارکنان با توجه به کمکهای اعطایی به طرح و سود حاصل از سرمایهگذاریها تعیین میشود. در نتیجه ریسک اکچوئری و ریسک سرمایهگذاری متوجه کارکنان میباشد (استاندارد حسابداری شماره ۳۳ ایران).
بر طبق بند ۵۱ استاندارد حسابداری بینالمللی شمارهی ۱۹ و بند ۱۳ استاندارد حسابداری شماره ۳۳ ایران، هر گاه کارکنان خدماتی را طی دوره به واحد تجاری ارائه کنند، واحد تجاری باید کمک قابل پرداخت در ازای آن خدمات به طرح با کمک معین را به صورت زیر شناسایی کند:
الف) به عنوان بدهی در صورت وضعیت مالی، پس از کسـر مبالغی که قبلاً پرداخت شده است. درصورتیکه مبالغ پرداختی بیش از کمکهای مربوط به خدمات ارائه شده تا پایان دورهی گزارشگری باشد، مازاد باید تا میزانی که مبلغ پیشپرداخت منجر به کاهش پرداختهای آتی یا بازپسگیری مازاد پرداختی شود به عنوان دارایی (پیشپرداخت هزینه) شناسایی گردد، و
ب) به عنوان هزینه در سود خالص، مگر اینکه استاندارد دیگری شمول کمکها در بهای تمام شده یک دارایی را مجاز یا الزامی کرده باشد.
طرح مزایای بازنشستگی با مزایای معین، طرحی است که مزایای بازنشستگی براساس ضوابطی تعیین میشود که معمولاً مبنای آن، حقوق، مزایا و سنوات اعضا است. در این طرحها ریسک اصلی متوجه طرح و یا حامی آن است. لازم به ذکر است که حسابداری طرحهای با مزایای معین پیچیده است، زیرا برای اندازهگیری تعهدات و هزینه به مفروضات اکچوئـری نیاز است و امکان وقوع سـود (زیان) اکچوئـری نیز وجود دارد. علاوهبراین، تعهدات به صورت تنزیل شده اندازهگیری میشوند زیرا ممکن است چندین سال پس از ارائه خدمات مربوط توسط کارکنان، تسویه شوند (استاندارد حسابداری شماره ۳۳ ایران).
بر طبق استاندارد بینالمللی شماره ۱۹، اجزای مخارج طرحهای معین به شرح جدول ۲.۳ در صورت عملکرد مالی شناسایی میشوند (IAS19، بند ۵۷).
در استاندارد حسابداری شماره ۳۳ ایران با عنوان مزایای بازنشستگی کارکنان با اجزای مخارج طرحهای معین مطابق با IAS19 برخورد میشود. تنها تفاوت در این است که در استاندارد حسابداری شماره ۳۳ ایران، تغییرات مربوط به ارزش فعلی منافع اقتصادی موجود به شکل خروجیهای طرح یا کاهش ورودیهای طرح،جزء سایر اجزای سود جامع دستهبندی نمیشود. به عبارت بهتر، این قلم طبق استاندارد ایران اصلاً محاسبه نشده و لذا در هیچ قسمتی از صورت عملکرد مالی گزارش نمیشود.
جدول ۲.۳ اجزای مخارج طرحهای معین در IAS19
ردیف
اجزای مخارج طرحهای معین
محل شناسایی
۱
مخارج خدمات جاری
سود خالص
۲
مخارج خدمات گذشته و سود (زیان) تسویه طرح
سود خالص
۳
خالص مخارج مالی مربوط به خالص بدهی (دارایی) طرح
سود خالص
۴
تعیین تفاوت ناشی از اندازهگیری مجدد خالص بدهی (دارایی) طرح، شامل:
سود یا زیان اکچوئری
بازده داراییهای طرح به جز مبالغی که در محاسبهی خالص مخارج مالی مربوط به خالص بدهی (دارایی) طرح منظور شده است
هر گونه تغییر در ارزش فعلی منافع اقتصادی موجود به شکل خروجیهای طرح یا کاهش ورودیهای طرح، به استثنای مقادیر موجود در خالص مخارج مالی مربوط به خالص بدهی (دارایی) طرح
سایر اجزای سود جامع
(در دورههای بعدی، هرگز مجـدداً در سـود خالـص طبقـهبنـدی نمیشود)
تعدیلات تسعیر ارز
در سالهای اخیر بسیاری از واحدهای تولیدی و بازرگانی جهت توسعه و گسترش فعالیت و کسب سود بیشتر، کالای تولیدی خود را به کشورهای خارجی صادر مینمایند و یا دامنه فعالیت بعضی از شرکتها وارد کردن کالا از کشورهای خارجی برای تحصیل سود میباشد. بنابراین، یک واحد تجاری ممکن است معاملاتی به ارز انجام دهد یا دارای عملیات خارجی باشد. علاوهبراین، یک واحد تجاری ممکن است صورتهای مالی خود را به ارز ارائه کند. درنتیجه لازم است تا از طرف مجامع حرفهای حسابداری استانداردی تدوین شود که چگونگی انعکاس معاملات ارزی و عملیات خارجی در صورتهای یک واحد تجاری و همچنین نحوهی تسعیر صورتهای مالی به واحد پول گزارشگری را تجویز کند. لذا، استاندارد حسابداری بینالمللی شماره ۲۱ و استاندارد حسابداری شماره ۱۶ ایران با عنوان “آثار تغییر در نرخ ارز” در پاسخ به این نیاز تدوین شد.
لازم به ذکر است، با توجه به موضوع اصلی بحث در این قسمت تنها به مقایسهی چگونگی گزارشگری آثار تغییر در نرخ ارز در صورت عملکرد مالی طبق IAS21 و استاندارد حسابداری شماره ۱۶ ایران پرداخته شده و از ارائهی مطالب اضافی در خصوص حسابداری مبادلات ارزی خودداری میشود.
بر طبق IAS21، کلیهی تفاوتهای ناشی از تسویه یا تسعیر اقلام پولی ارزی واحد تجاری به نرخهایی متفاوت با نرخهای مورد استفاده در شناخت اولیهی این اقلام یا در تسعیر این اقلام در صورتهای مالی قبل، باید تحت عنوان درآمد یا هزینهی دورهی وقوع در سود خالص شناسایی شوند مگر آن که تفاوتهای تسعیر۷۹ آن گروه از اقلام پولی، ماهیتاً بخشی از خالص سرمایهگذاری واحد تجاری گزارشگر۸۰در عملیات خارجی۸۱ را تشکیل دهد که در این صورت باید در صورتهای مالی تلفیقی واحد گزارشگر و عملیات خارجی در سرفصل سایر اجزای سود جامع شناسایی و تا زمان واگذاری سرمایهگذاری، تحت سرفصل حقوق صاحبان سرمایه در صورت وضعیت مالی طبقهبندی شود. این تفاوتها باید در زمان واگذاری سرمایهگذاری، به سود خالص منتقل شود (IAS21، بند ۲۸ و ۳۲). البته باید توجه داشت که تفاوتهای تسعیر مذکور در صورتهای مالی جداگانهی واحد گزارشگر و عملیات خارجی، همانند موارد قبلی تحت عنوان درآمد و هزینهی دوره در سود خالص شناسایی میشوند.
از سوی دیگر، چنانچه درآمد یا هزینه مربوط به اقلام غیر پولی در سایر اجزای سود جامع شناسایی شود، هرگونه درآمد یا هزینهی ناشی از تسعیر آن اقلام نیز باید در سایر اجزای سود جامع شناسایی گردد. برعکس، زمانی که درآمد یا هزینهی مربوط به اقلام غیر پولی در سود خالص شناسایی میشود، هرگونه درآمد یا هزینهی ناشی از تسعیر آن اقلام نیز باید در سود خالص شناسایی شود (IAS21، بند ۳۰). به طور مثال، مازاد تجدید ارزیابی و هزینهی استهلاک دارایی ثابت مشهود پس از تسعیر، همچنان باید به ترتیب به عنوان جزئی از سایر اجزای سود جامع و سود خالص طبقهبندی شوند.
همچنین طبق IAS21، واحد تجاری میتواند صورتهای مالی خود را به هر واحد پولی ارائه نماید. درصورتیکه واحد پول گزارشگری۸۲ واحد تجاری متفاوت از واحد پول عملیاتی۸۳ آن باشد، نتایج عملکرد و وضعیت مالی آن واحد به واحد پول گزارشگری تسعیـر میشود که در این حالت درصـورتیکه واحد پول یک اقتصاد با تورم حاد نباشد، تمامی تفاوتهای تسعیر حاصل از تسعیر نتایج عملکرد و وضعیت مالی واحد تجاری باید در سایر اجزای سود جامع شناسایی شود.
در نهایت، تفاوتهای تسعیر ارز بدهیها (داراییها) درون گروهی، در صورتهای مالی تلفیقی واحد تجاری گزارشگر، باید به عنوان جزئی از اقلام سود خالص طبقهبندی گردد مگر آن که ناشی از آن گروه از اقلام پولی باشند که ماهیتاً بخشی از خالص سرمایهگذاری واحد تجاری گزارشگر در عملیات خارجی را تشکیل دهد که در این صورت باید در سایر اجزای سود جامع شناسایی شده و تا زمان واگذاری عملیات خارجی در بخش حقوق صاحبان سرمایه انباشته شوند. در زمان واگذاری عملیات خارجی، مبلغ انباشتهی تفاوتهای تسعیر مربوط به آن عملیات خارجی که در سایر اجزای سود جامع شناسایی و در بخش حقوق صاحبان سرمایه منعکس شده است، باید به سود خالص (تحت عنوان تعدیلات تجدید طبقهبندی) منتقل شود.
در ایران نیز آثار تغییر در نرخ ارز، به استثنای مواردی که در ذیل آمده، به شیوهای مشابه با IAS21 گزارش میشود. این موارد عبارتند از:
تفاوتهای تسعیر بدهیهای ارزی مربوط به داراییهای واجدالشرایط، به شرط رعایت معیارهای مربوط به احتساب مخارج مالی در بهای تمام شده داراییها طبق استاندارد حسابداری شماره ۱۳ با عنوان مخارج تأمین مالی باید به بهای تمام شدهی آن دارایی منظور شود (استاندارد حسابداری شماره ۱۳ ایران، بند ۲۹).
تفاوتهای تسعیر داراییها و بدهیهای ارزی شرکتهای دولتی باید در راستای اجرای مفاد ماده ۱۳۶ قانون محاسبات عمومی کشور مصوب شهریور ماه ۱۳۶۶، به حساب اندوختهی تسعیر داراییها و بدهیهای ارزی منظور و در صورت بستانکار بودن مانده آن، در سرفصل حقوق صاحبان سرمایه طبقهبندی شود. چنانچه در پایان دورهی مالی، مانده حساب اندوختهی مزبور بدهکار باشد، این مبلغ به سود (زیان) همان دوره منظور میشود. همچنین خالص تفاوتهای تسعیری که به ترتیب فوق موجب تغییر اندوخته تسعیر طی دوره گردیده است، باید پس از کسر مبلغ شناسایی شده در سود (زیان) دوره جاری، در صورت سود (زیان) جامع دوره منعکس شود (استاندارد حسابداری شماره ۱۳ ایران، بند ۳۰).
در زمان واگذاری عملیات خارجی، مبلغ انباشتهی تفاوتهای تسعیر مربوط به آن عملیات خارجی که در صورت سود (زیان) جامع شناسایی و در بخش حقوق صاحبان سرمایه منعکس شده است، باید به سود (زیان) انباشته منتقل گردد (استاندارد حسابداری شماره ۱۳ ایران، بند ۵۰).
سود (زیان) ناشی از اندازهگیری مجدد داراییهای مالی آماده برای فروش
داراییهای مالی که به آنها داراییهای کاغذی نیز گفته میشود، چیزی بیش از یک یا چند برگ کاغذ یا شبیه به آن (ثبتهای کامپیوتری) نیست و به طور مستقیم، در ظرفیت تولیدی اقتصاد مشارکت نمیکند. درعوض، این داراییها ابزارهایی در اقتصادهای توسعهیافته هستند که افراد با استفاده از این ابزارها، ادعاهایی بر روی داراییهای واقعی ایجاد میکنند. داراییهای مالی، ادعاهایی بر درآمد ایجاد شده توسط داراییهای واقعی یا ادعاهایی بر درآمد حاصل از مالکیت هستند (شریعت پناهی و همکاران، ۱۳۹۱). شاید، در تعریفی دقیقتر بتوان دارایی مالی را هر دارایی تعریف کرد که به صورت زیر باشد:
الف. وجه نقد
ب. حق قراردادی:
برای دریافت وجه نقد یا دارایی مالی دیگر از اشخاص دیگر، یا
برای مبادله داراییهای مالی یا بدهیهای مالی با اشخاص دیگر، تحت شرایطی که به صورت بالقوه برای واحد تجاری مطلوب است.
ج. قراردادی که از طریق ابزارهای مالکانه واحد تجاری تسویه خواهد شد یا ممکن است تسویه شود (IAS32، بند ۱۱).
داراییهای مالی انواع گوناگونی

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   با کمال تاسف هما داهات از بین ما رفت
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید