تجزیه واریانس

هر کرت ۳۰ برگ کاملاً توسعه یافته بالایی پس از تنش کمآبی در مرحله رویشی و برگ بالای بلال در پس از تنش کمآبی درمرحله زایشی که در یک سطح و در وسط کرت قرار داشتند تعیین و از قسمت وسط نیمه مجاور رگبرگ اصلی، قرائت عدد اسپاد انجام و میانگین این اعداد به عنوان اسپاد آن کرت در نظر گرفته شد.
با استفاده از رابطه ارائه شده توسط ارل و تولنار (۱۹۹۷) بین دادههای اسپاد و جذب نور، مقدار شاخص جذب نور با استفاده از رابطه (۱۵) پس از تنش رویشی و پس از تنش زایشی تعیین گردید.
(۱۵)

تجزیههای آماری با استفاده از نرم افزار آماری SAS111 (1999) و محاسبه شاخصهای رشد و رسم نمودارها با نرم افزار اِکسل۱۱۲ انجام شد. مقایسه میانگین دادهها با آزمون چند دامنهای دانکن در سطح احتمال ۵ درصد صورت گرفت.

فصل سوم: نتایج و بحث

۳- نتایج و بحث
۳-۱- مراحل فنولوژیکی
مراحل فنولوژیکی رشد و نموگیاه ذرت تحت تاثیر سطوح آبیاری و مقادیر نیتروژن در مراحل۶ برگی، ۸ برگی، ۱۰ برگی، ۱۲ برگی و ۱۴ برگی، کاکلدهی، شیریشدن دانه و رسیدگی فیزیولوژیک بر اساس روزهای بعد از کاشت، در جدول ۳-۱ آمده است. تا مرحله ۶ برگی، سطوح نیتروژن و ارقام مورد بررسی اثری بر زمان رسیدن به این مرحله نداشتند، به طوری که همگی در زمان ۳۳ روز بعد از کاشت به این مرحله رسیدند. بعد از اعمال تنش کمآبی در مرحله ۸ تا ۱۰ برگی، ورود گیاه به مراحل بعدی رشد به تاخیر افتاد، به طوری که حداکثر تاخیر در رسیدن به مرحله ۱۴ برگی با مصرف ۱۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار به مقدار ۷ روز نسبت به آبیاری کامل در همان سطح کودی و ۹ روز نسبت به مصرف ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار، ثبت شد. به نظر میرسد رشد کند اولیه گیاهان در مرحله استقرار که بیشتر به ذخایر بذر وابسته است، منجر به یکنواختی در تعداد برگ در دو سطح مصرف نیتروژن تا قبل از ۸ برگی گردیده باشد. بعد از این مرحله با افزایش سرعت رشد گیاه و نفوذ ریشهها مقدار بیشتر نیتروژن بر گیاه اثر گذار بوده و مراحل فنولوژیک را تحت تاثیر قرار داده است. جیراردین و همکاران (۱۹۸۷) گزارش دادند مقدار نیتروژن قابل دسترس بر توزیع مقدار مواد فتوسنتزی بین اندامهای رویشی و زایشی موثر بوده و مراحل فنولوژیکی رشد و نمو در اثر کمبود نیتروژن به تاخیر میافتد. در مطالعه دیگری اوهارت و اندرید (۱۹۹۵)، نشان دادند کمبود نیتروژن هم نمو رویشی و هم نمو زایشی را به تاخیر انداخت.
در این بررسی تغییری در شمار برگها مشاهده نگردید. به طوریکه در پایان رشد رویشی در تمام تیمارها ۱۴ برگ مشاهده شد. به نظر میرسد که این صفت توسط عوامل ژنتیکی تعیین میشود و در شرایط مطالعه حاضر تحت تاثیر قرار نگرفته است. اوهارت و اندرید (۱۹۹۵) نیز در تیمارهای مختلف نیتروژن، اختلافی بین تعداد برگ ملاحظه نکردند. سوباردو۱۱۳ (۱۹۹۰) عنوان نمود گیاهان تحت تاثیر تنش خشکی بسته به شدت و مدت تنش دارای کاهش سطح برگ خواهند شد اما تعداد نهایی برگ کمتر تحت تاثیر تنش قرار میگیرد. با این وجود مجیدیان و غدیری (۱۳۸۱) کاهش تعداد برگ را در شرایط تنش رطوبتی گزارش دادند.
کاهش مصرف نیتروژن اثرات کمتری نسبت به تنش کمبود آب بر مراحل فنولوژیکی داشت. افزایش نیتروژن تا حدودی اثر تنش آب را کاهش داد و رسیدن گیاه را نسبت به شاهد به مرحله مورد نظر نزدیکتر ساخت. تاخیر ۱۰ روزه در رسیدن رقم سینگلکراس ۶۴۷ به مرحله کاکلدهی برای تیمار تنش آب در مرحله رویشی و مصرف ۱۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار ، به ۸ روز با مصرف ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن کاهش یافت، که با نظر جاکوبس و پیرسون۱۱۴ (۱۹۹۱) مبنی بر تاخیر در گلدهی در شرایط کمبود نیتروژن مطابقت دارد، آنها مدت زمان تاخیر را در چنین شرایطی ۵ تا ۸ روز و جیراردین و همکاران (۱۹۸۷) این تفاوت را تا ظهور ابریشم بلال، حداکثر ۱۱ روز گزارش کردند. دو اثری که به واسطه خشکی قبل از گردهافشانی ظاهر میشود، تاخیر در خارج شدن رشتههای ابریشمی و همچنین افزایش فاصله گردهافشانی تا کاکلدهی میباشد (هال۱۱۵ و همکاران، ۱۹۸۱؛ نیاسمیت و ریتچی،۱۹۹۲ب). عقب افتادن ظهور ابریشم بلال در اثر کمبود آب در زمان قبل از مرحله گردهافشانی، از ۱ تا ۸ روز برای ارقام مختلف گزارش شده است (گرانت و همکاران، ۱۹۸۹). نیاسمیت و ریتچی (۱۹۹۲ب) این تاخیر را برای تنش آب اعمال شده در مرحله هشت برگی ۳ روز اعلام کردند. مقدم و هادیزاده (۲۰۰۰) اظهار داشتند علت تاخیر در ظهور کاکل بلال حتی تا پایان گردهافشانی در شرایط تنش شدید در مرحله گلدهی ممکن است به علت عدم دسترسی گیاه به آب کافی جهت رشد سلولهای ابریشم بلال باشد. تنش آب در مرحله رویشی منجر به کاهش دوره زمانی پرشدن دانهها (فاصله زمانی بین کاکلدهی تا ظهور لایه سیاه) گردید به طوری که این مرحله دیرتر آغاز شد. در این مرحله نیز اثر نامطلوب تنش کمآبی در دوره رویشی به صورت کوتاه شدن دوره پرشدن دانهها ظاهر گردید. ضمن اینکه رسیدگی همزمان با شاهد مشاهده شد.

جدول۳-۱- مراحل مهم رشد و نمو گیاه ذرت بر طبق مراحل فنولوژی ارائه شده توسط ریچی و همکاران (۱۹۹۷) و براساس روزهای پس از کاشت.
شش برگی
هشت برگی
تاخیر نسبت به شاهد
ده برگی
تاخیر نسبت به شاهد
دوازده برگی
تاخیر نسبت به شاهد
چهارده برگی
تاخیر نسبت به شاهد
کاکلدهی
تاخیر نسبت به شاهد
شیریشدن
تاخیر نسبت به شاهد
رسیدگی
تاخیر نسبت به شاهد
دوره پر شدن دانه
مراحل مهم رشد و نمو
V6

V8

V10

V12

V14

R1

R3

R6

R6-R1

بدون تنش آب (شاهد)

N 100
۳۳
۴۶
۰
۵۳
۲
۶۱
۲
۶۸
۲
۷۸
۳
۹۴
۲
۱۲۱
۲-
۴۳
V1
۳۳
۴۵
۰
۵۴
۲
۶۲
۲
۶۹
۲
۸۰
۳
۹۶
۳
۱۲۲
۲-
۴۳
V2

N200
۳۳
۴۵
۰
۵۱
۰
۵۹
۰
۶۶
۰
۷۵
۰
۹۲
۰
۱۲۳
۰
۴۸
V1
۳۳
۴۶
۰
۵۲
۰
۶۰
۰
۶۷
۰
۷۷
۰
۹۳
۰
۱۲۴
۰
۴۷
V2

تنش آب در مرحله رویشی

N 100
۳۳
۴۶
۰
۵۹
۸
۶۷
۸
۷۵
۹
۸۵
۱۰
۹۸
۶
۱۲۳
۰
۳۸
V1
۳۳
۴۵
۰
۵۸
۶
۶۷
۷
۷۴
۷
۸۵
۸
۱۰۰
۷
۱۲۴
۰
۳۹
V2

N200
۳۳
۴۵
۰
۵۶
۵
۶۴
۵
۷۱
۵
۸۱
۶
۹۷
۵
۱۲۳
۰
۴۲
V1
۳۳
۴۶
۰
۵۷
۵
۶۵
۵
۷۲
۵
۸۳
۶
۹۹
۶
۱۲۴
۰
۴۱
V2

تنش آب در مرحله زایشی

N 100
۳۳
۴۶
۰
۵۳
۲
۶۱
۲
۶۸
۲
۷۸
۳
۹۴
۲
۱۲۰
۳-
۴۲
V1
۳۳
۴۵
۰
۵۴
۲
۶۲
۲
۶۹
۲
۸۰
۳
۹۶
۳
۱۱۹
۵-
۳۹
V2

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   حوادث رانندگی

N200
۳۳
۴۶
۰
۵۱
۰
۵۹
۰
۶۶
۰
۷۵
۰
۹۲
۰
۱۲۱
۲-
۴۶
V1
۳۳
۴۵
۰
۵۲
۰
۶۰
۰
۶۷
۰
۷۷
۰
۹۳
۰
۱۲۲
۲-
۴۵
V2

سطوح نیتروژن (N1: صد کیلوگرم نیتروژن و N2: دویست کیلوگرم نیتروژن در هکتار)، ارقام ذرت (V1: سینگلکراس ۵۰۰ و V2: سینگلکراس۶۴۷). تاخیر(delay) در مراحل فنولوژیکی با علامت مثبت و کاهش زمان دوره با علامت منفی نسبت به شاهد ( بدون تنش آب و مصرف ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار) مقایسه شده است.

نیاسمیت و ریچی (۱۹۹۲ب) نیز تفاوتی بین زمان رسیدگی دانه در گیاهان دچار تنش آب در مرحله قبل از گردهافشانی و آبیاری کامل ملاحظه نکردند. تنش کمآبی در مرحله زایشی نیز بر دوره پرشدن دانه اثر گذاشت، برگها زودتر سبزی خود را از دست دادند و رسیدگی زودتر اتفاق افتاد. تنش کمآبی درمرحله زایشی، دوره پرشدن دانه را ۵-۲ روز نسبت به آبیاری کامل، کاهش داد. بیشترین تفاوت با شاهد مربوط به رقم سینگلکراس ۶۴۷ با مصرف ۱۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و کمترین آن مربوط به رقم سینگلکراس ۵۰۰ با مصرف۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار بود. حداکثر دوره پرشدن دانه در رقم سینگلکراس ۵۰۰ با مصرف ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و آبیاری کامل، ۴۸ روز و کمترین این مقدار در سینگلکراس ۵۰۰ با مصرف ۱۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تنش کمآبی در مرحله رویشی، ۳۸ روز مشاهده شد. سپهری و همکاران (۱۳۸۱) اظهار داشتند تنش آب در مرحله بعد از گلتاجی (آغاز شیریشدن دانه) بر دوره پرشدن دانه اثر گذاشت و دوره پرشدن دانه را به مدت ۴ تا ۷ روز بسته به رقم و سطح نیتروژن مصرفی کوتاه نمود. آندرید و همکاران (۲۰۰۵) نیز گزارش دادند عملکرد پتانسیل میتواند از راه طولانیترشدن دوره گلدهی تا رسیدگی فیزیولوژیک افزایش یابد، در عین اینکه طول کلی دوره رشد ثابت نگه داشته میشود.

۳-۲- شاخصهای رشد
۳-۲-۱- روند شاخص سطح برگ
نمودار شاخص سطح برگ در ابتدا با افزایش تعداد برگها و افزایش اندازه برگها روند صعودی داشت، بعد از رسیدن به مقدار بیشینه که مقارن با گردهافشانی بود، روند نزولی خود را آغاز کرد. بیشینه شاخص سطح برگ در همه تیمارها در زمان گلدهی حاصل شد (شکل ۳-۲). شاخص سطح برگ نسبت سطح برگ به سطح زمین اشغال شده توسط گیاه است که با گذشت زمان، به دلیل تولید برگهای جدید و افزایش سطح هر برگ افزایش مییابد. شاخص سطح برگ پس از رسیدن به حد معینی کاهش مییابد که بسته به رقم و شرایط محیطی متفاوت است (کریمی و عزیزی، ۱۳۷۶).

۳-۲-۲- بیشینه شاخص سطح برگ
نتیجه تجزیه واریانس در خصوص بیشینه شاخص سطح برگ نشان داد اثر آبیاری، نیتروژن و همچنین برهمکنش آبیاری و نیتروژن در سطح احتمال ۱ درصد معنیدار است (جدول ۳-۲).
جدول ۳-۲- خلاصه تجزیه واریانس بیشینه شاخص سطح برگ، دوام شاخص سطح برگ کل و دوام شاخص سطح برگ بعد از کاکلدهی.
میانگین مربعات

درجه آزادی
منابع تغییر
دوام شاخص سطح برگ بعد از کاکل دهی
دوام شاخص سطح برگ کل
بیشینه شاخص سطح برگ

۶۳/۰ns
۰۱/۳ ns
۰۷/۰ ns
۴۹/۱**
۹۷/۳**
۲۳/۰**
۰۲/۰
۰۰۱/۰ ns
۰۳۷/۰ ns
۰۰۱/۰ ns
۰۱۲/۰ ns
۰۷۱/۰
۷۸/۷
۲
تکرار (R)
۰۸/۳۹**
۷۴/۱۰۱**

۱
نیتروژن(N)
۸۳/۱۸**
۳۸/۱۰۵**

۲
آبیاری(W)
۵۳/۲**
۹۱/۵*

۲
اثر متقابل(W×N)
۲۸/۰
۲۶/۱

۱۰
خطای اصلی
۰۳/۵*
۵۷/۱ ns

۱
رقم (V)
۶۸/۰ ns
۳۳/۰ ns

۲
W×V
۳۲/۰ ns
۷۷/۰ ns

۱
N×V
۱۴/۰ ns
۳۹/۰ ns

۲
W×N×V
۸۷/۰
۸۹/۳

۱۲
خطای فرعی
۶۴/۶
۱۳/۷

ضریب تغییرات
(CV)
ns ، * و ** : به ترتیب غیر معنیدار، معنیدار در سطح احتمال ۵% و ۱%

شکل ۳-۱- مقایسه میانگین اثرات اصلی و متقابل نیتروژن (N1 و N2 به ترتیب ۱۰۰ و ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و آبیاری (W1 و W3 به ترتیب تنش کمآبی در مرحله رویشی و آبیاری کامل) بر بیشینه شاخص سطح برگ در سطح احتمال ۵ درصد.

شکل۳-۲- روند شاخص سطح برگ در شرایط آبیاری کامل ( )، تنش کمآبی در مرحله زایشی ( ) و تنش کمآبی در مرحله رویشی ( )، سطوح نیتروژن (N1: صد کیلوگرم نیتروژن و N2: دویست کیلوگرم نیتروژن در هکتار) در ارقام ذرت (V1: سینگلکراس۵۰۰ و V2: سینگلکراس۶۴۷).

ضرایب
تیمار


۰۰۰۷/۰-
۱۲۱/۰
۶۳/۴-
N1×W1×V1
۰۰۰۷/۰-
۱۲۷/۰
۷۴/۴-
N1×W1×V2
۰۰۱۰/۰-
۱۶۲/۰
۴۵/۵-
N1×W2×V1
۰۰۰۹/۰-
۱۵۲/۰
۱۷/۵-
N1×W2×V2
۰۰۰۸/۰-
۱۴۰/۰
۹۰/۴-
N1×W3×V1
۰۰۰۸/۰-
۱۴۰/۰
۷۶/۴-
N1×W3×V2
۰۰۰۷/۰-
۱۳۳/۰
۸۷/۴-
N2×W1×V1
۰۰۰۷/۰-
۱۴۰/۰
۰۹/۵-
N2×W1×V2
۰۰۱۱/۰-
۱۸۷/۰
۲۴/۶-
N2×W2×V1
۰۰۱۰/۰-
۱۷۲/۰
۸۵/۵-
N2×W2×V2
۰۰۰۹/۰-
۱۵۸/۰
۳۷/۵-
N2×W3×V1
۰۰۰۸/۰-
۱۵۲/۰
۲۷/۵-
N2×W3×V2
جدول ۳-۳- ضرایب معادله شاخص سطح برگ ارقام ذرت در سطوح نیتروژن و آبیاری
سطوح نیتروژن (N1 و N2 به ترتیب ۱۰۰ و ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و سطوح آبیاری (W1، W2 و W3 به ترتیب تنش کمآبی در مرحله رویشی، تنش کمآبی در مرحله زایشی و آبیاری کامل) و ارقام ذرت (V1 و V2 به ترتیب سینگلکراس۵۰۰ و سینگلکراس۶۴۷ )
در مورد برهمکنش اثر نیتروژن و آبیاری بر بیشینه شاخص سطح برگ، بیشترین مقدار در مصرف ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار با آبیاری کامل بدست آمد، ضمن اینکه کمترین مقدار هم مربوط به مصرف ۱۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار با تنش کمآبی در مرحله رویشی بود (شکل۳-۱).
غالب مطالعات گزارش کردهاند کمبود آب در طی مرحله رویشی منجر به کاهش سطح برگ میشود (نیاسمیت و ریچی،۱۹۹۲ب؛ مککالو و همکاران، ۱۹۹۴). نیاسمیت و ریچی(۱۹۹۲ب) گزارش کردند تنش کوتاه مدت کمبود رطوبت قبل از گلدهی موجب تاخیر در ظهور برگ و کاهش سطح برگ گشته و تنش طولانی مدت موجب کاهش اندازه نهایی برگها و طول میانگرهها و کاهش عملکرد میگردد. به نظر میرسد که تنش آب در مرحله رشد رویشی اثرات جبران ناپذیری بر شاخص سطح برگ در این آزمایش داشته است، به طوری که تفاوت قابل ملاحظهای نسبت به شاخص سطح برگ در شرایط آبیاری کامل را موجب گردیده است. ضمن اینکه پس از رفع تنش کمآبی، گیاهان قادر به جبران کاهش روی داده در سطح برگ نگشتند. میتوان چنین اظهار داشت که توسعه برگ در میان فرایندهای رشدگیاهی، بیشترین حساسیت را به کمبود آب دارد (هسیائو، ۱۹۷۳) و تحت تاثیر هر گونه کمبود جزئی آب قرار میگیرد. با وجود اینکه، کمبود آب اثر کمی بر میزان ظهور برگ دارد، اما به طور قابل توجهی کل سطح برگ را از طریق کاهش توسعه و افزایش میزان پیری برگها کاهش میدهد (چکر، ۲۰۰۴). تنش کمآبی در دوره رشد رویشی ضمن اینکه به خاطر لوله شدن برگها، خشکی و ریزش برگها منجر به کاهش سطح برگ در زمان

دیدگاهتان را بنویسید