برنامه ریزی شهری

دانلود پایان نامه

اصول برنامه ریزی همراه گردید. استفاده صحیح و آماده سازی زمین، هدف اصلی برنامه ریزی کاربری زمین است. هرچند این برنامه ریزی اثرات اجتماعی واقتصادی ، پایه اطلاعاتی برنامه ریزی کاربری زمین است، لیکن برنامه ریزی کاربری زمین، ابتدا به محیط فیزیکی مربوط می شود و به مکان یابی فعالیت های صنعتی، مسکونی، ارتباطی و… در ارتباط بایکدیگر می پردازد(دلاور، ۱۳۸۴ : ۱۸). موضوع زمین و چگونگی استفاده از آن همواره موضوع و بستراصلی برنامه ریزی شهری بوده و در حقیقت سرنوشت نهایی طرح توسعه شهری را چگونگی مداخله و نظارت بر نحوه استفاده از زمین رقم می زند و همواره یکی از مسایل اجتماعی اقتصادی و کالبدی در شهرنشینی معاصر را این مقوله تشکیل داده است ) هاشم زاده همایونی، ۱۳۷۹ : ۷۱۳).
توجه به زمین به عنوان یک منبع اصلی و تجدیدناپذیر درتوسعه پایدار شهری امری ضروری است؛ چرا که زمین شهری جزو منابع اصلی توسعه پایدار شهر تلقی می شود و دسترسی عادلانه و استفاد ه بهینه از آن یکی از مؤلفه های توسعه پایدار است. بنابراین دیدگاه، زمین یک ثروت همگانی است و بستری مناسب برای فعالیت های شهروندان و ابزاری برای تحقق خواست ها و آرزوهای انسانی است )کریمی، ۱۳۸۰ : ۳۱).
توسعه پایدار زمین، نوعی استفاده از زمین است که نیازهای نسل حاضر را تأمین می کند، ولی در عین حال فرصت ها را برای تأمین نیازهای نسل آینده حفظ می نماید؛ به طوری که این امکان به نسل های آینده داده شود که وضع آنها حداقل از نسل فعلی بدتر نباشد )عسگری و دیگران، ۱۳۸۱ : ۸).
طرح کاربری زمین، پیشنهادی برای کاربرد آتی از زمین و ساختار شهری است که تمامی اصول، فرضیه ها و نتایج مطالعات قبل را در خود دارد و از ابزارهای مهم اجتماعی، اقتصادی وکالبدی برخوردار است که نه تنها اثرات بسیاری بر سرمایه گذاری و تصمیم های عمومی و خصوصی می گذارد، بلکه نقش مهمی در میزان رشد شهری و کیفیت محیط کالبدی شهر دارد
(Catanese, Anthony, & Snyder, 1988: 15).جغرافی دانان به آن قسمت از پوسته کره زمین که در معرض هوا قرار گرفته باشد و اقیانوس ها و آبها آن را نپوشانده باشند، زمین می گویند )مهدی زاده، ۱۳۷۹:۷۵) زمین از دیدگاه اقتصادی به خودی خود، سرمایه است(نمازی، ۱۳۷۰: ۱۱). زمین موضوعی مشترک و منبعی محدود به شمار می رود که ما باید برای تأمین نیازهایی چون مسکن، اشتغال، مغازه ها، غذا، حمل و نقل، سوخت، مصالح ساختمانی و تفریح به نحوی از آن استفاده کنیم تا دچار کمبود نگردیم (آگا، لاگال، ۱۳۷۸ : ۵). مفهوم کاربری اراضی به معنای به کارگیری زمین برای اهداف مخصوص توسط انسان است (Turner&Meyer,1994:1). کاربری زمین در واقع نحوه بهره برداری صحیح انسان از طبیعت است و این واژه، استفاده از امکانات و توانایی زمین را نشان می دهد )سرور، ۱۳۸۴: ۹۶). برنامه ریزی کاربری اراضر شهری یعنی ساماندهی مکانی – فضایی فعالیت ها و عملکردهای شهری براساس خواست ها و نیازهای جامعه شهری(سعیدنیا، ۱۳۸۲ :۱۳). برنامه ریزی کاربری اراضی شهری بخشی از فرآیند برنامه ریزی شهری است که ضمن اینکه به مناسبات مشترک خود با برنامه ریزی حمل و نقل و تسهیلات شهری اهمیت می دهد با موقعیت، وسعت و سرانه زمین مورد نیاز برای کاربری های مختلف شهری سر و کار دارد (Chapin, 1972:3)
برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، هسته اصلی برنامه ریزی شهری محسوب می گردد و انواع مختلف استفاده از زمین را طبقه بندی و مکان یابی می کند )یکانی فرد، ۱۳۸۴: ۷۸).
برنامه ریزی کاربری اراضی از دیدگاه کارکردگرایی، وسیله ای برای ساماندهی کالبدی کارکردی فعالیت های مختلف شهری به منظور افزایش کارایی شهری و جلوگیری از بروز بی سازمانی و آشفتگی در نظام کالبدی شهری است )نظریان،۱۳۸۱ : ۴۹).
اصطلاح کاربری زمین از دیدگاه توسعه پایدار شامل تمام فعالیت های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که انسان بر روی زمین انجام می دهد )شراینی، ۱۳۸۲: ۸۶).
به طور کلی، کاربری زمین شهری عبارت است از این که انواع فعالیت های شهری مانند مسکونی، درمانی، آموزشی، اداری، راه ها و معابر و نظایر آنها به چه صورتی است(شیعه، ۱۳۸۰ : ۱۲۰).
از نظر بیروهیگینز، برنامه ریزی کاربری زمین مشخص می سازد که روی قطعه زمین، چه فعالیتی باید انجام گیرد. چگونه باید عمل شود واجرا و اداره پروژه مورد نظر چه هزینه ای را در برخواهد داشت(بحرینی، ۱۳۸۱: ۳). برنامه ریزی کاربری زمین شهری، ساماندهی مکانی- فضایی فعالیت ها و عملکردهای شهری را براساس خواست و نیازهای جامعه شهری بررسی می کند(زیاری، ۱۳۸۱: ۶۵).
برنامه ریزی کاربری زمین شهری، الگوی توزیع فضایی یا جغرافیایی عملکردهای مختلف شهر است؛ عملکردهایی چون نواحی مسکونی، صنعتی، تجاری، اداری، مؤسسه ها و گذران اوقات فراغت(عابدین درکوش، ۱۳۷۲: ۵۲). هسته اصلی و عملی برنامه ریزی شهری، برنامه ریزی کاربری زمین است(سیف الدینی، ۱۳۸۱: ۱۶۵).
۲-۱۵)دیدگاه های نظری کاربری اراضی شهری
در خصوص چگونگی کاربری اراضی شهری دیدگاههای متفاوتی مطرح است، ولی مهمترین نظریه های کاربری اراضی شهری را در نظریه های اجتماعی، اقتصادی، طبیعی و کالبدی زمین و نظریه های برنامه ای، ساماندهی، کارکرد گرایی، اصلا ح گرایی، مدرنیسم، فرهنگ گرایی، پست مدرنیسم و توسعه پایدار می توان برشمرد.
اصطلاح و مفهوم اصطلاح و مفهوم کاربری اراضی در غرب، ابتدا نظارت دولتها بر نحوه استفاده از زمین و حفظ و حقوق مالکیت بود (برناردرز،۱۳۷۷: ۳۴۶-۳۴۵) ، ولی با گسترش شهری و رشد برنامه ریزی شهری و
منطقه ای، این مفهوم با ابعاد وسیع تری به خود گرفت.
– در نظریه نقش اجتماعی زمین: هنری جورج (۱۸۹۷-۱۸۱۰)اعتقاد به محدود کردن مالکیت خصوصی
و بهره برداری از اراضی در راستای منافع عمومی مردم در شهرها دارد.( حبیبی و مسائلی،۱۳۷۸: ۵۲)
در این ارتباط، اسکات (۱۸۹۵-۱۸۱۹) بر حفظ اراضی کشاورزی اطراف شهرها و حومه های شهری و حفظ مصلحت عموم در کاربری تأکید دارد (زیاری، ۱۴:۱۳۷۹)
– نظریه واگنر(۱۸۱۹-۱۸۴۱)به نظارت در توسعه شهرها و بیرون آمدن اراضی شهری از مالکیت عموم در جهت حفظ و کنترل وضعیت اراضی شهری مبتنی است.
– نظریه سازماندهی زیر زمین، به کاربری زمین به منظور ساماندهی فعالیت های شهری، از جمله، ایجاد معبرباری مترو، تردد اتومبیل، استقرار تأسیسات شهری، استفاده تفریحی، خدماتی، تجاری … پیشنهاد می دهد.
– نظریه طرح ریزی کالبدی، کاربری اراضی را مدیریت خردمندانه فضا می داند.
– نظریه برنامه ای که با پیدایش شهرسازی جدید (۱۹۶۰) ظهور یافته، به جنبه های حقوقی، مهندسی، اداری، متدولوژی خاص در راستای طرحهای جامع،اداری، متدولوژی خاص در راستای طرح های جامع، ساختاری – راهبری، تفصیلی و ساماندهی شهری اشاره دارد.
– نظریه ساماندهی زمین، چگونگی تقسیم اراضی شهری و نحوه استفاده از آن، مالکیت زمین، وظایف بخش عمومی، جلوگیری از سوء استفاده های اقتصادی اززمین، توجه به سلامت، ایمنی، رفاه حال عمومی در برابر خطرات و سوانح را ارائه می کند.
– نظریه اصلاح گرایی، به گسترش نیافتن شهرها وپر کردن بافت های خاص شهری تأکید دارد.
– نظریه مدرنیسم به منطقه بندی شهری بر اساس عملکردهای خاص بدون توجه به موقعیت، مکان، فرهنگ و سنت در تراکم های عمومی، افزایش فضای آزاد و سبز(تا ۸۵ درصد) بر اساس سلسله مراتب شهری اشاره دارد.
– نظریه فرهنگ گرایی نقطه متقابل مدرنیسم است وبر تقدم شاخص های فرهنگی، اجتماعی بر جنبه مادی آن و با نگرش بر زیباشناسی معتقد است.
– نظریه طبیعت گرایی، اصل رهایی انسان از محیط عملکردگرایی در شهر را ارائه می دهد.
– فلسفه گرایان به آزادی انسانی و زیباشناسی وکاهش کاربری های صنعتی در برنامه ریزی کاربری اراضی شهری معتقدند.
– نظریه سلامت روان به مشارکت شهروندان دربرنامه ریزی کاربری، گسترش نیافتن شهرهای بزرگ صنعتی، سرانه ها و آستانه ها معتقد است.
-نظریه پست مدرنیسم، در این نظریه کاربری اراضی شهری، ترکیبی از عناصر جدید و سنتی، توجه به هنر بومی و هنر متعالی مشارکت است.
– نظریه توسعه پایداری شهری بر نگهداری طبیعت، منابع، استفاده بهینه، جلوگیری از آلودگی شهری، کاهش ظرفیتهای تولیدی محیط، کنترل کاربریها از طریق قانون،نقش دولت سرانه بالای سبز، تراکم متوسط در حومه های شهری، کاهش فواصل ارتباطی، تنوع مساکن در بعد زیباشناختی و مدیریتی زمین استوار است (زیاری، ۱۳۸۱: ۶۷-۶۶).
۲-۱۶)پیشینه تحقیق:
در رابطه با کاربری اراضی و جوانب آن‌ها تحقیقات چندی انجام شده است. در ادامه به برخی از آنها در قالب داخلی و خارجی اشاره میشود.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   معادلات ساختاری

۲-۱۶-۱)پیشینه داخلی:
موحد و صمدی(۱۳۹۰) در تحقیقی با موضوع ارزیابی کمی و کیفی کاربری اراضی شهر مریوان، برنامه‎ ریزی کاربری اراضی شهری را هسته‎ اصلی برنامه‎ ریزی شهری عنوان نمودند که میتواند برای انتظام فضایی مناسب و استفاده‎ بهینه از فضای شهری و افزایش کارایی کاربری ‎ها عمل کند. این محققین با استفاده از ماتریس سازگاری نشان دادند که کاربری های آموزش عالی، فضای سبز، جهانگردی، شبکه‎ معابر، نظامی و انتظامی به ‎ترتیب از کاملا سازگار تا کاملا ناسازگار است. سپس آنان در ماتریس مطلوبیت، مکان ‎گزینی و استقرار کاربری ‎های مسکونی، آموزش عالی و ورزشی از نسبتا مطلوب تا کاملا نامطلوب را نشان دادند که متناسب با نیازهای شهر نیست. همچنین دریافتند که در ماتریس ظرفیت، مقیاس عملکرد کاربری ‎های آموزشی، فرهنگی، درمانی، شبکه‎ معابر، حمل و نقل، انبارها و جهانگردی از نظر ظرفیت از نسبتا نامناسب تا کاملا نامناسب بوده و کاربری‎ های دیگر در این مورد تعادل بهتری دارند.
نظری سامانی و همکاران(۱۳۸۹) در تحقیقی با عنوان ارزیابی روند تغییرات کاربری اراضی حوزه آبخیز طالقان در دوره ۱۳۶۶ تا ۱۳۸۰ با بیان این که زمین به عنوان یکی از نهاده های بخش تولید می باشد، نه تنها در اقتصاد کشاورزی و منابع طبیعی بلکه در اقتصاد کل کشور نقش به سزایی دارد و توجه به زمین و تغییرات به وجود آمده در آن، امری ضروری است، با استفاده از تصاویر چند زمان سنجده TM سال ۱۹۸۷ و + ETM سال ۲۰۰۰ نقشه های کاربری اراضی بر اساس پردازش رقومی حداکثر احتمال تهیه کردند. سپس نقشه های کاربری اراضی به همراه اطلاعات زمینی وارد محیط GIS شدند و توسط برنامه تعیین تغییرات میزان و نوع تغییرات در کاربری اراضی در منطقه به دست آمد. این محققان با توجه به نتایج به دست آمده نشان دادند که روند تغییرات کاربری در برخی کاربریها مانند اراضی رها شده و مراتع است.
زیاری و همکاران(۱۳۸۹) در تحقیقی با موضوع ارزیابی کاربری اراضی شهر دهدشت (استان کهگیلویه و بویراحمد) با بیان اینکه ارزیابی چگونگی کاربری اراضی شهری، منعکس کننده تصویری گویا از نظر سیمای شهری و همچنین تخصیص فضای شهری به کاربردهای مختلف موردنیاز در طی زمان و در جهت رسیدن به اهداف توسعه شهری است، به بررسی دیدگاه های نظری و روند عملی چگونگی کاربری اراضی شهری در ایران، مشخصا به تحلیل و ارزیابی این مهم در شهر دهدش
ت، به روش تحلیلی – تطبیقی پرداختند. نتایج حاصله، نشان داد که توسعه فیزیکی و کالبدی شهر دهدشت در ۱۵ سال اخیر و به تبع آن افزایش جمعیت، باعث عدم تعادل در کاربری اراضی آن گردیده است.

حکمت نیا(۱۳۸۹) در تحقیق خود با عنوان برنامه ریزی کاربری اراضی شهـر بهاباد با استفاده از الگوی تحلیلی SWOT بیان نمود که کاربری زمین شهری، جزو مفاهیم پایه و اصلی دانش شهرسازی و در واقع شالوده شکل گیری آن است و به اندازه ای اهمیت دارد که برخی از برنامه ریزان شهری در کشورهای پیشرفته آن را مساوی با برنامه ریزی شهری می دانند. یافته های تحقیق این محقق بیانگر این است که با توجه به وضع موجود شهر تا سال ۱۳۸۸، بعضی از کاربری های شهر از نظر سرانه (به ازای هر نفر) و سطح (مسافت)، در وضعیت نامطلوب بوده و از سوی دیگر بعضی از کاربریها از این نظر در جایگاه مطلوب و مناسبی قرار گرفته اند. این وضعیت بیانگر عدم تعادل و ناهماهنگی بین کاربریها است که از عدم دقت نظر کافی برنامه ریزان شهری در زمان تهیه آنها ناشی میشود. بنابر این باید برنامه ریزان اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و جغرافیایی را در فرآیند برنامه ریزی کاربری در نظر داشت تا این فرآیند چه در مرحله تهیه توسعه پایدار و چه در مرحله اجرا به موفقیت بیانجامد.
صابری فر (۱۳۸۷)در رساله دکتری خود تحت عنوان:”نقد و تحلیل برنامه ریزی کاربری اراضی شهری مورد: شهر مشهد” به این نتیجه رسیده است که کاربری ها در شهر مشهد براساس میزان جمعیت و وسعت هر منطقه توزیع نشده و مدلهای جاذبه، لاری و فاصله اقلیدسی تنها بخشی از واقعیات را بیان می دارندو با توجه به شرایط و ویژگی های اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی و … قادر نمی باشند تمامی جنبه های مورد بررسی را تشریح نمایند.
مختاری ملک آبادی (۱۳۸۶) در پایان نامه ای تحت عنوان ” تأثیر تکنولوژی اطلاعات بر برنامه ریزی کاربری اراضی شهری (نموه موردی: کاربری های فرهنگی- تفریحی در شهر اصفهان)” به این نتیجه رسیده است که تحقیق سرانه پیشنهادی طرح تفصیلی در مورد کاربری هیا فرهنگی- تفریحی، به طور کلی در اکثر مناطق یازده گانه شهر اصفهان ضعیف بوده و تحقق نیافته است و اختلاف زیادی مابین سطح سرانه کاربری های فرهنگی- تفریحی، در مناطق یازده گانه و شهر اصفهان وجود دارد و همچنین بین جمعیت و سطوح کاربری ها و جمعیت و سرانه و کاربری های فرهنگی – تفریحی، ارتباط ضعیفی وجود دارد و از روند مناسی تبعیت نمی کند و تنها ۴۰ درصد سرانه پیشنهادی طرح تفصیلی یازده گانه شهر اصفهان تحقق یافته است.
خاکپور

دیدگاهتان را بنویسید